Corner Raporte

Raport mujor për të drejtat e njeriut në Republikën e Maqedonisë 10 Prill 2011

- NGJARJE PUBLIKE DHE SHKELJE TË PARIMEVE DEMOKRATIKE

- RASTE GJYQËSORE

- SHKELJE TË TË DREJTAVE EKONOMIKE DHE SOCIALE

__________________________________________________________________

NGJARJE PUBLIKE DHE SHKELJE TË PARIMEVE DEMOKRATIKE 

- E drejta për liri dhe siguri dhe (keq)përdorimi i masës paraburgim nga pushteti gjyqësor

- Përforcim i rrezikshëm i spirales së urrejtjes dhe ksenofobisë

- Diskriminimi në Ligjin për familjen

___________________________________________________________________________________________

E drejta për liri dhe siguri dhe (keq)përdorimi i masës liri dhe siguri nga pushteti gjyqësor

Në vërejtjet e shumta të Komitetit, të shfaqura përmes raporteve mujore, për keqpërdorimin e masës paraburgim dhe shkelje të të drejtës për liri dhe siguri të garantuara me nenin 5 paragrafi 3 nga Konventa Evropiane për të drejtat e njeriut, Gjykatat mbeten të shurdhra. Përveç rekomandimeve tona siç shihet nuk merren parasysh as rekomandimet në përgatitjen e të cilave në mënyrë të drejtpërdrejtë kanë marrë pjesë edhe vetë gjykatësit[1].

Shembull i qartë për lehtësinë me të cilën shqiptohet kjo masë janë më tepër raste midis të cilave rastet e ashtuquajtura “Merimanga”, “Metastaza” dhe “Falanga”.

Në rastin “Metastaza”[2] nga gjithsej 36 të akuzuar, tërë vitin në paraburgim ende gjenden tre persona. Në arsyetimet e pakuptimta me të cilat këtyre personave u është vazhduar paraburgimi, Gjykata i përshkruan bazat ligjore për shqiptimin e kësaj mase.

Lloji i këtillë i zgjidhjeve janë problematike edhe për Gjykatën Evropiane për të drejta të njeriut në rastin “Syri i gjarprit” ku është përcaktuar se Republika e Maqedonisë në rastin përkatës e ka shkelur Konventën Evropiane për të drejtat e njeriut, me atë që nuk ka siguruar shkaqe të mjaftueshme për mbajtje të qytetarëve të vet më tepër se tetë muaj në paraburgim të përhershëm.

Gjykata Themelore kah fundi i vitit të kaluar bën përpjekje që ta zëvendësojë paraburgimin me masë më të butë – paraburgim shtëpiak në pajtim me mundësitë ligjore, por Gjykata e Apelit sërish i rikthehet praktikës së vjetër, duke theksuar se nuk e sheh si të arsyeshëm konkluzionin e Gjykatës se qëllimi i masës paraburgim do të arrihej edhe me shqiptimin e masës më të butë.

Disa nga përpjekjet për të ofruar garanci në shumën e cila e tejkalon vlerën për të cilën ngarkohen të akuzuarit (211.507 , 466.062 dhe 720.000 euro), kaluan pa sukses ndërsa propozimet u refuzuan pa arsyetim përkatës, duke i dhënë arsyetimet e pa mbështetura të llojit të “ekzistimit të rrezikut për arratisje.... mënyra e kryerjes së veprës.....sanksion i përshkruar penal“.

Përfundimisht Gjykata vendosi ta pranojë garancinë e ofruar. Për dallim nga garancitë për të akuzuarit e tjerë (të cilat siç shihet janë në lartësi më të ulët) dhe u pranuan nga këshilli gjyqësor, vlera e garancisë për të akuzuarin e parë është në mos përputhje të dukshme, gjë e cila flet për trajtim të pa barabartë nga ana e Gjykatës ndaj të akuzuarëve në procedurën.

Gjykata Evropiane për të drejtat e njeriut konstaton se “nevoja për privim të vazhdueshëm nga liria nuk mund të vlerësohet nga pika e pastër abstrakte e shikimit, duke e marrë parasysh vetëm seriozitetin e shkeljes. Ajo patjetër duhet të përcaktohet me referimin në faktorë të tjerë të shumtë relevant... “, njëlloj sikur që vazhdimi i paraburgimit NUK MUND të shfrytëzohet si lloj i ndëshkimit, që shpesh ndodh në jetën reale të Maqedonisë.

Gjykata Evropiane për të drejtat e njeriut si problem e thekson faktin se gjykatat e vendit nuk i arsyetojnë vendimet e veta sepse alternativat e privimit nga liria nuk mjaftojnë për të siguruar që gjykimi të zhvillohet sipas rrjedhës përkatëse.

Gjykata flet edhe se gjykatat e vendit nuk e konstatojnë ekzistimin e çfarë do qoftë fakti konkret për përkrahje të konkluzioneve të tyre, nuk janë dhënë shkaqet për atë se përse pasojat dhe rreziku nga arratisja duken më pak të rrezikshme për ankuesit, nga paraburgimi i tyre i vazhdueshëm.

Në shembujt e shumtë për përdorimin e kësaj mase si dënim dhe burgosje të personit të akuzuar (de jure personit të PAFAJSHËM) për veprën e kryer penale janë edhe rastet “Falanga” dhe “Merimanga”[3].

Rasti “Merimanga” i cili ka të bëjë me 20 të akuzuar për bashkim kriminel dhe fshehje të tatimit, masa paraburgim për një pjesë të të akuzuarve zgjat pothuajse 5 muaj. Përkundër vërejtjeve të opinionit të ekspertëve për keqpërdorimin e masës paraburgim dhe përdorimin e saj si ndëshkim për të akuzuarit, prapëseprapë Gjykata mbeti e shurdhër për të njëjtat. Pas rasteve të pa këndshme në të cilin njëra nga të paraburgosurat e humbi beben e vet, Gjykata vendosi që për një pjesë të të akuzuarve të caktojë masë më të butë (paraburgim shtëpiak).

Gjykata e Apelit i miraton masat të cilat i përdor këshilli penal pranë Gjykatës Themelore, duke e theksuar specifikën, karakterin e veprave, shkallën e rrezikut shoqëror, ekzistimin e rrezikut real nga arratisja dhe mundësinë hetimi të pengohet. Për fat të keq edhe në këtë zgjidhje mungojnë tregues konkret për nevojën e kësaj mase. Gjykata për vendimin e vet gjen arsyetim në nenin 5 par. 1 të Konventës Evropiane për të drejta të njeriut por me sa duket e harron praktikën e Gjykatës edhe orientimet  konstante të cilat i jep e njëjta.

I fundit në vargun e rasteve në të cilat ekziston keqpërdorim i masës paraburgim është edhe rasti “Falanga” në të cilin janë akuzuar gjithsej 23 persona për bashkim kriminel dhe shitje të trashëgimisë kulturore në pronësi shtetërore. Paraburgimi është shqiptuar në muajin Qershor e deri sot e kësaj dite ende zgjat për një pjesë të të akuzuarve. Vendime për shqiptim dhe vazhdim të masës paraburgim në këtë rast e kanë të njëjtin arsyetim si në rastet e theksuara më parë. “Ekzistimi i rrezikut nga arratisja dhe mundësi që veprat penale të përsëriten”.

Komiteti në mënyrë të vazhdueshme reagon për praktikën e keqe të Gjykatave, në pikëpamje të masës paraburgim, të shikuar përmes miratimit të vendimeve me arsyetime të pa mbështetura për shqiptim dhe vazhdim të kësaj mase, mos zbatim të masave më të buta dhe njëkohësisht i fton Gjykatat gjatë shqiptimit të masës paraburgim seriozisht dhe me vëmendje përkatëse t’i marrin parasysh orientimet dhe rekomandimet e dhëna nga Gjykata Evropiane për të drejta të njeriut.

__________________________________________________________________

Përforcim i rrezikshëm i spirales së urrejtjes dhe të ksenofobisë 

Komiteti i Helsinkit është tejet i brengosur për hapje të spirales së ksenofobisë, për të cilën kemi shembuj të freskët të viteve të nëntëdhjeta dhe për atë se si përfundojnë këto shembuj. Mbetja e askujt ose pushtimi i qeverisjes nuk është i vlefshëm për përzënien e armiqve tanë dhe të shtyrjes së shtetit në ujërat e turbullta të pasigurisë dhe të izolimit. Shpikja e armiqëve të ri dhe problemet e reja nga problemet e pazgjidhura paraprake, nuk është dalje por thellim i krizës, e cila e rrënon dhe e turbullon drejtimin paraprakisht të përcaktuar drejt të cilit lëvizim, të cilat janë vlera tona dhe ku është ardhmëria e vendit tonë.

Në raportet mujore për shtator dhe tetor të vitit të kaluar, Komiteti i Helsinkit për të drejtat e njeriut i Republikës së Maqedonisë tërhoqi vërejtjen për trendin e shpikjes së armiqëve të brendshëm, përpjekje për diskreditimin e organizatave civile, të aktivistëve, intelektualëve, medieve dhe njerëz e grupe të tjera të cilët nuk mendojnë njëlloj si Qeveria e Republikës së Maqedonisë.

Kjo mënyrë e qërimit të hesapeve dhe të mbylljes së gojës atyre që nuk kanë mendim të njëjtë, si metodë e përdorur në regjime të njohura mirë, të mposhtura që moti, për të cilat mendonim se nuk do të përsëriten, për fat të keq gjeti tokë pjellore në traditën tonë të re dhe të brishtë demokratike. Gjatë periudhës së fundit jemi dëshmitarë të marrjes së hovit të këtij trendi dhe të zgjerimit të listave të “armiqëve” me përfaqësuesit e huaj në vendin tonë. U shkruan letra dhe u dërguan në Bruksel, por edhe u lëshuan “mesazhe” përmes medieve kundër ambasadorëve si Fuere, Filipini, Riker, të cilët janë miqë dhe përkrahës të dëshmuar të Maqedonisë. Për fat të keq, ky është vetëm konfirmim i karakteristikave të cilat i ka struktura politike e cila sundon me institucionet në shtetin tonë.

Frika nga premtimet e pa përmbushura, varfërimi i vazhdueshëm i popullit, mos funksionimi i shtetit juridik, partizimi i skajshëm e me atë edhe paralizimi i administratës, si dhe dëshpërimi gjithnjë e më i madh i qytetarëve, në asnjë rast nuk guxon të jetë shtytje për kërkimin panik të fajtorëve çdo kund përveç te vetja.

I ftojmë partitë politike për dialog dhe zgjidhje të problemeve të qytetarëve dhe marrëveshje qenësore në emër të ardhmërisë së Republikës së Maqedonisë, sepse me kërkimin e “armiqëve nga jashtë”, vetë bëhen armiq të ardhmërisë së qytetarëve dhe të shtetit të vet.

__________________________________________________________________

Diskriminim në Ligjin për familje

Komiteti i Helsinkit i dërgoi parashtresë Komisionit për mbrojtje nga diskriminimi me kërkesë që të përcaktohet diskriminimi dhe të jepet rekomandim për ndryshim të nenit nga Ligji për familje në të cilin është paraparë se: “Nën raporte të afërta personale në kuptimin e këtij ligji nënkuptohen raporte personale midis personave të seksit të ndryshëm të cilët janë ose kanë qenë në raporte partnere, e nuk jetojnë në bashkësi jashtëmartesore.” Në vazhdë e sipër është edhe përgatitja e iniciativës në Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Maqedonisë për shlyerje të këtij neni të ligjit.

Ligji për familje dallon dhe njeh vetëm bashkësi midis personave të seksit të ndryshëm. Me definicionin e këtillë të “raporteve të afërta personale”, në Ligjin për familje partnerëve të të njëjtit seks nuk ju njihet e drejta për mbrojtje në rast të dhunës në raportet e ndërsjella.

Dhuna familjare paraqitet kur një anëtar i caktuar i familjes, partner ose partner i mëparshëm, fizikisht ose psiqikisht përpiqet të dominojë mbi tjetrin. Dhuna familjare shpesh ka të bëjë me dhunën midis partnerët në bashkëshortësi ose maltretimi i bashkëshortit, por gjithashtu mund të përfshijë partnerë të cilët jetojnë jashtë martese dhe partnerë intim që nuk janë në martesë.

Ligji për familjen i Republikës së Maqedonisë me dhunë familjare nënkupton maltretim, fyerje, rrezikim të sigurisë ose dhunë fizike me të cilën shkaktohet pasiguri, rrezikim ose frikë ndaj:

-          Shokut të martesës, prindët ose fëmijët ose persona të tjerë që jetojnë në bashkësi martesore ose jashtëmartesore ose amvisëri të përbashkët, 

-          shoku i mëparshëm i martesës ose persona të cilët kanë fëmijë të përbashkët ose janë në raporte të afërta personale, përfshirë edhe raportet që krijohen me adoptimin dhe tutorinë.

Dhuna familjare patjetër duhet të sanksionohet në të gjitha rastet e paraqitjes së saj. Në asnjë rast mbrojtja nga dhuna familjare nuk guxon të kufizohet në faktin nëse personat midis të cilëve është krijuar dhuna janë të seksit të njëjtë apo të ndryshëm.

Ligji për pengim dhe mbrojtje nga diskriminimi, parashikon ndalesë për çdo diskriminim të drejtpërdrejtë ose të tërthortë, thirrje ose nxitje të diskriminimit dhe ndihmë në veprimin diskriminues.

Komiteti i Helsinkit pret që pas kërkesës dhe parashtresës së dorëzuar, Komisioni për mbrojtje nga diskriminimi dhe Gjykata Kushtetuese si organe kompetente do ta përcaktojnë shkeljen e të drejtës për mbrojtje nga diskriminimi dhe se Gjykata Kushtetuese do ta shlyejë nenin 94-a paragrafi 2 nga Ligji për familjen.

______________________________________________

RASTE GJYQËSORE

- Shkelje e të drejtës për gjykim në afat racional  

(Rasti – “Syri i gjarprit 2”)

- Puna (jo)ligjore e përmbaruesve mbetet e pa ndëshkuar 

(Rasti – Sonja Shillkoski)

________________________________________________

Shkelje e të drejtës për gjykim në afat racional

(Rasti – “Syri i gjarprit 2")

Në maj të vitit 2008 opinioni u njoftua edhe me një aksion policor të paraburgimeve spektakolare të përcjellë me mbulesë mediatike, i ashtuquajturi aksion “syri i gjarprit 2”, në të cilin 25 persona të punësuar në NP “Makedonija pat” u paraburgosën dhe u nxorën para gjykatësit hetues.

Të gjithë ata janë të akuzuar nën dyshimin se si persona zyrtar në NP Makedonija pat, kanë kryer vepër penale “Keqpërdorim të pozitës dhe autorizimit zyrtar”[4], e me intencë  paraprakisht të akuzuarit në rastin “syri i gjarpërit 1” në cilësi të inkasantëve në pikat e pagesës të fitojnë përfitim të konsiderueshëm pronësor. Me këtë rast, ata kanë vepruar si grup i organizuar mirë për të cilën ngarkohen edhe me veprën kriminele “Bashkim kriminel”[5].

Krahas shkeljes së të drejtës së privatësisë përmes shënjimit publik të të akuzuarëve, më se evidente është edhe shkelja e parimit të presumpcionit të pafajësisë në situatën kur një grup personash janë të akuzuar për vepër penale për të cilën ende nuk është dëshmuar se ekziston, përkatësisht këta njerëz ngarkohen se e kanë ndihmuar kriminalitetin e të akuzuarëve në “syrin e gjarprit 1” për të cilat ende nuk ka vendim të plotfuqishëm dhe nuk ekziston faji i dëshmuar ?!?

Paralelisht me ngritjen e procedurës penale të akuzuarit janë larguar nga puna me arsyetim se kanë bërë shkelje të obligimeve punuese dhe të disiplinës sepse të njëjtëve në procedurën penale u është përcaktuar masa e paraburgimit në mënyrë përkatëse, e në lidhje me punën dhe kryerjen e punës dhe të detyrave punuese. Mënjanimi nga puna zgjat deri në përfundimin e procedurës. Me rëndësi është që krahas përfundimit të shkakut për përfundimin  e suspendimit nga puna, të akuzuarit ende nuk janë të kthyer në punë.

Prapëseprapë, për të qenë ironia më e madhe rasti tanimë tre vjet gjendet për gjykim në shkallë të parë me sa duket duke e pritur rezultatin e procedurës paraprake për rastin  “syri i gjarprit 1” dhe vazhdimisht shtyhet për shkak të mungesës së përfaqësuesëve të institucioneve shtetërore të cilët janë të thirrur si dëshmitarë.

Me këtë rast, të akuzuarit janë të ekspozuar në pritje si dhe në shpenzime të avokatit, e me mënjanimin nga puna dhe të rrezikimit të vazhdueshëm të të drejtës për punë dhe fitim përkatës.  Me këtë krijohet gjendja në të cilën të akuzuarit janë të mënjanuar nga puna por marrin të ardhura personale, e në vend të tyre janë pranuar qytetarë të tjerë të cilët për të njëjtën punë gjithashtu marrin të ardhura personale.

Komiteti i Helsinkit konstaton se me veprimin e vet të pa përgjegjshëm institucionet udhëheqin procedurë gjyqësore që drejtpërdrejtë është në kundërshtim me parimin për gjykim në afat racional, me çka rrënohet rendi juridik dhe bëhen dëme për respektimin e të drejtave të njeriut të të akuzuarëve në rastin, për të cilën Komiteti ju apelon kompetentëve që ta ndërrojnë këtë praktikë.

__________________________________________________________

Puna (jo)ligjore e përmbaruesve mbetet e pa ndëshkuar

(Rasti – Sonja Shillkovski)

Në periudhën e kaluar puna e përmbaruesëve gjithnjë e më tepër vihet në thjerrëzën e opinionit, përmes aktualizimit të një vargu të rasteve më të cilat përmbaruesit kanë vepruar në kundërshtim me dispozitat ligjore, duke e lënduar dinjitetin e personalitetit, të drejtat e debitorit, normat etike, standardet profesionale dhe rregullat e detyrës së përmbaruesit. I tillë është edhe rasti i palës Sonja Shikallovska, e cila ju drejtua Komitetit të Helsinkit.

Palës i është dorëzuar urdhëresë për përmbarim, përkatësisht pranim-dorëzim të zyrës me çelësa që i përdor drejtori i SHQF “Kërste Petkov Misirkov”, Demir Hisar, si dhe çelësat, vulat dhe dokumentacioni i tërësishëm i shkollës dhe të njëjtat t’i dorëzohen kreditorit.

Qysh para se ti jetë dorëzuar vendimi fuqiplotë, përmbaruesja N.I. në vetë vendin e ngjarjes e ka bërë marrjen e sendeve të theksuara për të cilën gjë është përpiluar edhe proces verbal përkatës.

Mandej vijon urdhëresa për kërkesën e debitorit/palës Sonja Shillkovski  në bankë ose kursimore, me të cilën vehet ndalesa mbi kërkesën e mjeteve në para në shumën prej 82.886,00 denarë, dhe ndalohet të bëhet pagesë dhe diskonim me mjetet në para.

Zëvendës kryetari i Gjykatës Themelore Manastir, me vendim e merr parasysh parashtresën dhe e vë jashtë fuqie një pjesë të veprimeve të ndërmarra përmbaruese, përkatësisht përcaktohen parregullsitë të cilat përbëhen në miratimin e urdhëresave për përmbarim (edhe përkundër obligimit të përmbushur) në vend që të miratohet vetëm konkluzion me specifikim për çdo shpenzim veç e veç në pajtim me tarifën për shpërblim dhe shpenzime të tjera për përmbarim.

Krahas vërejtjeve të Gjykatës për parregullsitë e bëra, nga përmbaruesja N.I. nga Manastiri është sjellë konkluzion për përmbarim në lartësi të tërësishme prej 82.886.00 den. në të cilën shumë janë tarifuar edhe veprimet përmbaruese të vëna jashtë fuqie nga Gjykata.

Kryetari i Gjykatës Themelore në Manastir, duke proceduar në lidhje me parashtresën sjell vendim me të cilin parashtresa merret parasysh dhe pjesa më e madhe e konkluzionit vehet jashtë fuqie. Në vendimin është theksuar “përmbaruesi kërkon shpenzime nga debitori për veprimet e ndërmarra të cilat ai nuk do të duhej t’i ndërmarrë dhe për veprime të vëna jashtë fuqie. Me atë që ato veprime janë vënë jashtë fuqie, konsiderohet se ato assesi edhe nuk janë ndërmarrë kështu që debitori nuk mund të ngarkohet me ato shpenzime”

Pala në vitin 2008 i dorëzon parashtresë Odës së përmbaruesëve të Republikës së Maqedonisë për procedimin e përmbarueses. Komisioni disiplinor pranë Odës me vendim parashtresën ja dërgon në kompetencë kryetarit të Odës. Komisioni arsyeton se nuk është kompetent që të vendos nga shkaku se lënda sipas përmbajtjes ka të bëjë me aplikimin e tarifës për pagesa dhe shpenzime të tjera.

Nga presidenti i Odës është procedura në lidhje me parashtresën pas dy vite të plota dhe pala është informuar se “Duke pasur parasysh se përmbaruesi në konkluzionin për përcaktimin e shpenzimeve për përmbarim, ka tarifuar edhe urdhëresa të cilat jenë vënë jashtë fuqie, JAM I MENDIMIT se në këtë pjesë në mënyrë të gabuar është zbatuar Tarifa për pagesa dhe shpenzime të tjera për punë të përmbaruesëve”.

Përveç informimit të shkurtër se kryetari i Odës së përmbaruesve ka MENDIMIN se është bërë shkelje e Ligjit në informacionin nuk është theksuar CILAT VEPRIME do të ndërmerren, përkatësisht nëse do të ngritët procedurë disiplinore në rastin kur ekzistojnë shkelje të shumta të cilat hyjnë nën “shkelje të rënda” të detyrës zyrtare në Ligjin.

Komiteti i Helsinkit për të drejtat e njeriut pret përgjigje nga Oda për këtë rast ku bëhet fjalë për shkelje eklatante të ligjit për përmbarim (të konfirmuar edhe nga ana e Kryetarit të Odës) dhe shkelje serioze të të drejtave të debitorit.

Në pajtim me ligjin është tejet e nevojshme të ngritët procedurë disiplinore për punë jo eksperte dhe të pa vetëdijshme nga përmbaruesja N. I. me të cilat ka kontribuar për shkelje të detyrës zyrtare, aktet nënligjore dhe aktet e Odës me të cilat rregullohet puna e përmbaruesëve.

Në rastin e theksuar nuk bëhet fjalë vetëm për zbatim të gabuar të Tarifës për pagesa dhe shpenzime por edhe për mos respektimin e vendimeve gjyqësore dhe sjellje në pyetje të ekzistencës jetësore të familjes së palës.

_______________________________________________________

SHKELJE TË TË DREJTAVE EKONOMIKE DHE SOCIALE

- Zbatimi i transformimit të marrëdhënies së punës nga ajo për kohë të caktuar në kohë të pacaktuar

Për transformimin e marrëdhënies së punës prej kohë të caktuar në kohë të pacaktuar pas përmbushjes së kushteve të caktuara të parapara me Ligjin për marrëdhënie pune (të ndërlidhura me kalimin e afatit të caktuar kohor), muajin e kaluar në opinion u debatua gjerësisht. Prapëseprapë debati i këtillë zgjat tanimë një kohë më të gjatë, duke pasur parasysh se Komiteti i Helsinkit në raportet e veta për muajin dhjetor 2007/janar 2008 dhe maj 2008 vuri në pah zbrazëtirën juridike në Ligjin për marrëdhënie pune dhe rrjedhimisht edhe në praktikën gjyqësore  në lidhje me këtë çështje.

Në mënyrë plotësuese, pushteti në përpjekje që para zgjedhjeve ta “rregullojë deri në fund” këtë çështje me propozimet e propozuara të nenit 46 të Ligjit për marrëdhënie pune, në esencë edhe nuk futet ndonjë risi e madhe, përveç me mundësinë për transformimin e marrëdhënies së punës në një afat më të shkurtër. Se kjo është ashtu, tregon edhe fakti se jo vetëm punëdhënësit, Ministria e arsimit dhe e shkencës dhe Ministria e financave, por edhe gjykatat ballafaqohen me probleme madje edhe gjatë situatave të qarta të punës së pa ndërprerë edhe më tepër se pesë vjet.

Kuvendi i R. M. dha dritë jeshile dhe i votoi plotësimet e propozuara të nenit 46 nga Ligji për marrëdhënie pune me të cilin rregullohet problematika në fjalë. Përveç kushtit tanimë të paraparë me nenin 46 (... punëtori të vazhdojë të punojë edhe pas kalimit të 5 viteve ...), sipas nenit të ri 4, marrëdhënia e punës e lidhur me kontratë për punësim për kohë të caktuar mund NË SAJË TË PËRJASHTIMIT të transformohet nëse punëtori punon më tepër se dy vjet në vendin e punës i cili është i liruar në sajë të pensionimit ose në baza të tjera dhe për të cilin janë siguruar mjete financiare, nëse punëdhënësi konstaton se ka nevojë të përhershme për punëtorin.

Në esencë, rrethanat të cilat paraqesin përjashtim, në pjesën më të madhe janë të njëjtat ato rrethana (pensionim, vdekje, marrje me marrëveshje në ent ose institucion tjetër, ndërprerja e kontratës së punës) nën të cilat punëtorët punojnë edhe më tepër se pesë vjet. Në të vërtetë, nëse tani marrëdhënia e punës në vendet e zbrazura të punës jo gjithmonë është transformuar pas skadimit të pesë viteve edhe në sajë të automatizmit, atëherë cili do të kishte qenë shkaku që të besojmë se kjo dispozitë e re do ta zgjidh problemin, posaçërisht kur i është lënë arbitraritetit të punëdhënësit që të vendos nëse ka nevojë të përhershme për punëtorin.

Edhe deri më tani punëdhënësit nuk kanë vepruar në interesin më të mirë të punëtorëve, e të njëjtit largoheshin nga puna pak kohë pas kalimit të afatit të paraparë ligjor dhe punësonin sërish punëtor të ri, që do të thotë për vendin e punës për të cilin ka nevojë për të punësuar.

Për të qenë situata edhe më alarmante nuk funksionon as mbrojtja gjyqësore në këtë lëmi. Në vend që gjykatat të paraqiten si mbrojtës të fjalës së ligjit disa prej tyre merrnin të drejtën që përmes praktikës së vet dhe shpjegimit të gabuar të dispozitave të ligjit të jenë pengesat më të mëdha për jetësimin e këtyre dispozitave.

Shembull klasik për këtë që është thënë më lartë paraqet rasti i palës N. S. e punësuar me kontratë për kohë të caktuar si arsimtar në shkollë fillore, në mënyrë të vazhdueshme nga viti 2000 përfundimisht deri në Shtator të vitit 2008 kur parashtron padi për transformim të marrëdhënies së punës në kohë të pacaktuar.

Gjykata Themelore në Tetovë me vendim gjyqësor e miraton kërkesën paditëse dhe e transformon marrëdhënien e punës, me qëllim të përmbushjes së kushteve ligjore. Gjykata e Apelit në Gostivar vendos që procedura të përsëritet për shkak të gjendjes faktike të përcaktuar gabimisht dhe në mënyrë jo të plotë, përkatësisht e njëjta konsideron se nga Gjykata Themelore Tetovë duhet të përcaktohet se ekzekutues punojnë në të njëjtin vend të punës, sa janë të paraparë me aktin e sistematizimit. Gjithashtu, Gjykata thekson se nevojitet  ekzistimi i pëlqimit nga Ministria e arsimit dhe e shkencës dhe sigurimi i mjeteve materiale nga ana e Ministrisë së financave për kontraktimin e vendit të punës për kohë të pacaktuar.

Gjykata Themelore sërish e miraton kërkesën paditëse të palës me atë që në vendimin e vet gjyqësor thekson “gjykata është kompetente t’i zbatojë Kushtetutën, ligjet dhe marrëveshjet e ratifikuara ndërkombëtare e jo të rishqyrtojë nëse Ministria e arsimit dhe e shkencës ka dhënë pëlqim dhe ka siguruar mjete materiale për pagesë të rrogave, e as sa ekzekutues në vendin e punës paditësit i janë të nevojashëm”. Gjykata Themelore ka konstatuar se “askund në dispozitën e Ligjit për marrëdhënie pune nuk është parashtruar kusht nëse dhe sa ekzekutues të paditurit i janë të nevojshëm dhe nëse Ministria e arsimit dhe e shkencës ka dhënë pëlqim dhe ka siguruar mjete për pagesë të rrogës së palës”.

Për këtë Gjykatë, gjë e cila paraqet edhe aplikim të drejtë të neni 46 nga Ligji për marrëdhënie pune, vetë fakti se pala ka vazhduar të jetë e angazhuar nga shkolla fillore për kohë të caktuar më tepër se 8 vjet udhëzon se nuk ekzistojnë as pengesa ligjore, as financiare për transformim të marrëdhënies së punës në atë me kohë të pacaktuar.

Dhe, derisa gjykata më e lartë çon inat për diçka që nuk është qartë e stimuluar në vetë ligjin, punëtori mbetet me status të pa zgjidhur të punës dhe të drejtat themelore të cilat burojnë nga i njëjti.

Komiteti i Helsinkit për të drejtat e njeriut i RM sërish rikujton për nevojën për ndryshim konstruktiv ose plotësim të dispozitave kontestuese ligjore, me qëllim të tejkalimit arbitrarizmi i punëdhënësve, Ministrisë së arsimit dhe të shkencës dhe atë të financave, si dhe praktika e ndryshme ligjore në këtë fushë. Kjo posaçërisht sepse gjykatat e anashkalojnë obligimin për tejkalimit të boshllëqeve ligjore dhe kontribuojnë për zgjerimin e hapësirës për sjelljen arbitrare të punëdhënësve dhe zgjatja e pa arsyeshme e stërzgjatur të marrëdhënies së punës në afat të përcaktuar, edhe përkundër përcaktimit të qartë se marrëdhënia e punës duhet të përfundohet me vendim përcaktues gjyqësor.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Shoqata e gjykatësve të Republikës së Maqedonisë “Doracak për zbatimin e masës paraburgim”. 

[2]  Rasti “Metastaza” akuzë kundër 36 personave, pjesa më e madhe e të cilëve i takojnë profesionit të mjekëve, për veprën penale “Bashkim kriminel dhe Keqpërdorim i pozitës zyrtare dhe të autorizimeve” nga KP.

[3] Gjithsej 20 të akuzuar, për v.p. bashkim kriminel dhe fshehje tatimi.

[4] Nga neni 353 par. 5 nl. me  paragrafin.3 n.l. me par.1. nl. me nenin  45 nga Kodi penal

[5] Sipas nenit 394 par. 2 nga Kodi penal.

Twitter Facebook
Normal_banner-free-sq Normal___________alb Normal_banner-lgbti Normal_banner-ws-sq Normal_screenshot_2017-10-24_13.29.57