Nj\u00eb fjal\u00eb e bukur e josh njeriun. P\u00ebrkundrazi, fjala e sh\u00ebmtuar dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr e pav\u00ebrtet\u00eb ngjall shqet\u00ebsim dhe konflikte. Njeriu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb qenie grupore dhe k\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon n\u00ebp\u00ebrmjet: faktit q\u00eb nuk e toleron vetmin\u00eb (e madje ka frik\u00eb prej saj); faktit q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ndjesh\u00ebm ndaj zhurm\u00ebs s\u00eb turm\u00ebs se \u00e7do tingulli tjet\u00ebr, dhe faktit q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i ndjesh\u00ebm ndaj udh\u00ebheq\u00ebsit t\u00eb turm\u00ebs, por edhe ndaj mendimit t\u00eb shok\u00ebve t\u00eb tij. Edhe n\u00eb rastin e asket\u00ebve dhe vetmitar\u00ebve fetar\u00eb, nuk mund t\u00eb thuhet se e kan\u00eb izoluar veten n\u00eb vetmi, sepse besojn\u00eb se n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb do t\u00eb komunikojn\u00eb me nj\u00eb tjet\u00ebr \u2013 me hyjnin\u00eb e tyre. Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb e lindur te njeriu, por edhe te nj\u00eb num\u00ebr i madh i kafsh\u00ebve, \u00ebsht\u00eb sistemi i komunikimit apo i t\u00eb folurit dhe ai mund t\u00eb praktikohet vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb grup t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit lloj.[1]<\/p>\n
Liria e fjal\u00ebs si cil\u00ebsi themelore demokratike n\u00ebnkupton fjal\u00ebn – n\u00eb kuptimin e plot\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs, por edhe lirin\u00eb e: shprehjes, shkrimit dhe publikimit. Sipas definicionit, liria \u00ebsht\u00eb aft\u00ebsia shoq\u00ebrore p\u00ebr t\u00eb vepruar, p\u00ebr t\u00eb ecur n\u00eb \u00e7do drejtim, p\u00ebr t\u2019u sjell\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me aq
\nalternativa sa shoq\u00ebria lejon, e megjithat\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbetur i drejt\u00eb. Mund t\u00eb thuhet se shoq\u00ebria \u00ebsht\u00eb m\u00eb e mira kur ajo ofron numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb alternativave.[2] Liria kufizohet nga privimi i ndjenjave t\u00eb brendshme, mungesa e dashuris\u00eb n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri dhe rini, represioni seksual ose politik dhe nd\u00ebshkimet pa baz\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta faktor\u00eb pak\u00ebsojn\u00eb alternativat.<\/p>\n
Edhe pse thuhet se lirit\u00eb jan\u00eb t\u00eb lindura dhe t\u00eb drejtat fitohen, pa trajtimin e duhur penal, liria rrezikohet. Dhe s\u00eb pari k\u00ebrc\u00ebnohet liria individuale, e m\u00eb pas liria shoq\u00ebrore, sepse thelbi i liris\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb njer\u00ebzore dhe t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e tij. Nj\u00eb shoq\u00ebri e lir\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb nuk debaton p\u00ebr problemin e liris\u00eb, por lejon veprimin e fjal\u00ebn e lir\u00eb.[3] Por kjo liri mund t\u00eb shp\u00ebrdorohet. M\u00eb pas vjen gjuha e urrejtjes. Pas shqyrtimit t\u00eb konstelacionit midis liris\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs si nj\u00eb e drejt\u00eb themelore e njeriut dhe kufizimeve legjislative p\u00ebr gjuh\u00ebn e urrejtjes, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se p\u00ebr k\u00ebto dy kategori em\u00ebruesi i p\u00ebrbashk\u00ebt \u00ebsht\u00eb \u201cfjala\u201d. Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr sinonime apo homonime. K\u00ebto jan\u00eb sfera krejt t\u00eb ndryshme q\u00eb prekin n\u00eb konkurrenc\u00eb. E shprehur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb alegorike mund t\u00eb thuhet se edhe zjarri \u00ebsht\u00eb i gjall\u00eb sepse ka flak\u00eb \u201ct\u00eb gjalla\u201d, por nuk do t\u00eb thot\u00eb \u2013 jet\u00eb. P\u00ebrkundrazi, do t\u00eb thot\u00eb shkat\u00ebrrim. Epo, pik\u00ebrisht k\u00ebshtu jan\u00eb vendosur gj\u00ebrat mes liris\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs dhe gjuh\u00ebs s\u00eb
\nurrejtjes, q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast do t\u00eb barazohej me zjarrin.<\/p>\n
N\u00eb kontekstin e Evrop\u00ebs Juglindore, n\u00eb kriminalizimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes kan\u00eb ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb: nacionalizmi, r\u00ebnd\u00ebsia gjeopolitike, propaganda strategjike e huaj dhe tensionimet politike. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rajon ku takohen fe dhe religjione t\u00eb ndryshme, por edhe mentalitete (racionalizmi evropian kundrejt mosp\u00ebrfilljes mesdhetare), klima natyrore (mesdhetare kundrejt asaj kontinentale), por edhe shkenca dhe empirizmi p\u00ebrball\u00eb bestytnive dhe mitologjis\u00eb. Gadishulli \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7el\u00ebs gjeografik p\u00ebr tre kontinente. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb mikrokozmos politik kompleks[4], me politik\u00eb t\u00eb paparashikueshme. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb kurioze q\u00eb, sipas disa hulumtimeve relevante, n\u00eb republikat e dala nga ish-Jugosllavia, racizmi \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak i theksuar n\u00eb krahasim me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Evrop\u00ebs[5], nd\u00ebrsa Kroacia[6] konsiderohet m\u00eb pak \u201cislamofobe\u201d.[7] Por, p\u00ebr fat t\u00eb keq, gjuha e urrejtjes mbulon nj\u00eb gam\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb kategorive t\u00eb mbrojtura, duke p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike, fen\u00eb dhe p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb politike. K\u00ebtu te ne, sa i p\u00ebrket Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, mjafton t\u00eb themi se para disa vitesh doli lajmi se
\njemi \u201cbombarduar\u201d nga gjuha e urrejtjes.[8]<\/p>\n
Teorikisht, gjuha e urrejtjes \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb zon\u00eb gri p\u00ebr shkak t\u00eb mosmarr\u00ebveshjeve dhe polemikave rreth p\u00ebrkufizimit dhe fush\u00ebshtrirjes
\ns\u00eb saj. Prandaj, n\u00eb praktik\u00eb, ky term\/nocion ende nuk e ka p\u00ebrkufizimin e vet t\u00eb prer\u00eb para organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare. \u00c7dokush mund t\u00eb jet\u00eb viktim\u00eb e krimit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes, megjith\u00ebse pjes\u00ebtar\u00ebt e komuniteteve pakic\u00eb jan\u00eb viktimat m\u00eb t\u00eb shpeshta dhe m\u00eb t\u00eb zakonshme.[9]
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb punim do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur pyetjes komplekse t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb strategjie \u2013 nj\u00eb p\u00ebrgjigje sistematike
\nndaj parandalimit dhe sanksionimit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes si n\u00eb median tradicionale ashtu edhe n\u00eb at\u00eb \u00abonline\u00bb. N\u00eb ve\u00e7anti, jan\u00eb elaboruar
\naspektet kriminalistike \u00abtok\u00ebsore\u00bb, t\u00eb cilat duhet t\u00eb merren parasysh gjat\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb asaj strategjie. Por, p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb p\u00ebrgjigje efektive, dukuria dhe madh\u00ebsia e saj duhet t\u00eb njihen paraprakisht mir\u00eb. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, p\u00ebrgjigja do t\u00eb jet\u00eb e but\u00eb, e zbeht\u00eb, kurse gjuha e urrejtjes do t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrmasa mitike. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse statistikat nevojiten si instrument.<\/p>\n
P\u00ebr t\u00eb regjistruar dhe p\u00ebrpunuar gjuh\u00ebn e urrejtjes, n\u00ebse kuptohet p\u00ebrpunimi elementar statistikor, s\u00eb pari duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb nj\u00eb realitet
\nlegjislativ i p\u00ebrshtatsh\u00ebm dhe i favorsh\u00ebm n\u00eb shtet q\u00eb do t\u00eb autorizoj\u00eb zyrtar\u00ebt t\u00eb regjistrojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb hasin duke punuar n\u00eb ato institucione shtet\u00ebrore q\u00eb kan\u00eb autoritetin p\u00ebr t\u00eb luftuar kund\u00ebr gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes si nj\u00eb fenomen. M\u00eb pas, n\u00eb p\u00ebrputhje me aktet ligjore pozitive p\u00ebr pun\u00ebn administrative dhe arkivimin, \u00e7do autoritet shtet\u00ebror ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb kujdeset p\u00ebr k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna dhe sipas nevoj\u00ebs shteti t\u2019i\u00a0 \u00a0kanalizoj\u00eb ato n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb vetme. Ultima ratio n\u00ebse n\u00ebnkuptohet \u201cp\u00ebrpunimi\u201d n\u00eb kuptimin e veprimit dhe luft\u00ebs kund\u00ebr krimeve t\u00eb tilla dhe n\u00ebse ekziston edhe nj\u00eb klim\u00eb e favorshme legjislative p\u00ebr k\u00ebt\u00eb, n\u00eb at\u00eb rast k\u00ebta zyrtar\u00eb nuk duhet t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb pasiv\u00eb dhe vet\u00ebm t\u00eb regjistrojn\u00eb k\u00ebto raste, por duhet t\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb parandaluese ose represive n\u00eb p\u00ebrputhje
\nme Ligjin. Jan\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebto gj\u00ebra q\u00eb do t\u00eb diskutohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb analiz\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nj\u00eb fjal\u00eb e bukur e josh njeriun. P\u00ebrkundrazi, fjala e sh\u00ebmtuar dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr e pav\u00ebrtet\u00eb ngjall shqet\u00ebsim dhe konflikte. Njeriu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb qenie grupore dhe k\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon n\u00ebp\u00ebrmjet: faktit q\u00eb nuk e toleron vetmin\u00eb (e madje ka frik\u00eb prej saj); faktit q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ndjesh\u00ebm ndaj zhurm\u00ebs s\u00eb turm\u00ebs se \u00e7do […]<\/p>\n