Kriza sh\u00ebndet\u00ebsore me p\u00ebrmasa globale e vitit 2020 ka sjell\u00eb bot\u00ebn n\u00eb nj\u00eb gjendje pasigurie dhe frike, me pasoja t\u00eb shumta sociale dhe ekonomike. Masat p\u00ebr t\u00eb mbrojtur sh\u00ebndetin publik dhe p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb parandaluar p\u00ebrhapjen e koronavirusit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme pat\u00ebn p\u00ebrpar\u00ebsi mbi t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb e qytetar\u00ebve. Miratimi i vendimeve p\u00ebr karantin\u00eb dhe or\u00eb policore n\u00ebnkuptonte gjithashtu nj\u00eb shkelje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb mbi t\u00eb drejtat themelore t\u00eb njeriut, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb l\u00ebvizja e lir\u00eb. Sidoqoft\u00eb, duke pasur parasysh dinamik\u00ebn me t\u00eb cil\u00ebn u p\u00ebrhap pandemia Sars Cov 19 dhe shum\u00eb t\u00eb panjohurat q\u00eb lidhen me natyr\u00ebn e saj, k\u00ebto kufizime u pranuan gjer\u00ebsisht si nj\u00eb “e keqe e domosdoshme”. Nj\u00eb analiz\u00eb m\u00eb e thelluar e efekteve t\u00eb kriz\u00ebs globale mbi situat\u00ebn me t\u00eb drejtat e njeriut mbetet p\u00ebr t’u par\u00eb, duke pasur parasysh implikimet e thella t\u00eb kriz\u00ebs n\u00eb konstelacionet politike dhe ekonomike brenda dhe midis vendeve. Por mbetet p\u00ebrfundimi, i cili u imponua qysh n\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb kriz\u00ebs – se njer\u00ebzit e varf\u00ebr dhe t\u00eb margjinalizuar ishin dhe jan\u00eb ende n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disproporcionale m\u00eb t\u00eb prekur nga gjendja e kriz\u00ebs. K\u00ebt\u00eb e d\u00ebshmon edhe numri rekord i k\u00ebrkesave p\u00ebr ndihm\u00eb juridike falas t\u00eb parashtruara n\u00eb Komitetin e Helsinkit gjat\u00eb vitit pandemik 2020.<\/p>\n
Shkeljet e r\u00ebnda t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve filluan menj\u00ebher\u00eb pas shpalljes s\u00eb gjendjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme, kur disa nd\u00ebrmarrje filluan t\u00eb pushonin punonj\u00ebsit nga puna p\u00ebrpara se t\u00eb ndjeheshin efektet reale t\u00eb kriz\u00ebs. Shumica e numrit t\u00eb rasteve t\u00eb denoncuara n\u00eb Komitet kishin t\u00eb b\u00ebnin me nd\u00ebrprerjen e kontratave t\u00eb pun\u00ebs, nd\u00ebrprerjen e detyruar t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnies s\u00eb pun\u00ebs, dhe uljen dhe mospagimin e pagave. Shpesh ishin shkelur edhe masat qeveritare p\u00ebr t\u00eb parandaluar dhe mbrojtur nga koronavirusi, kurse grat\u00eb pun\u00ebtore n\u00eb industrin\u00eb e tekstilit ishin nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb ekspozuarat p\u00ebr nga rreziku sh\u00ebndet\u00ebsor p\u00ebr shkak t\u00eb kushteve t\u00eb pap\u00ebrshtatshme t\u00eb pun\u00ebs dhe transportit deri n\u00eb vendin e pun\u00ebs.<\/p>\n
Kriz\u00ebs nuk i munguan as p\u00ebrfitimet e institucioneve private t\u00eb kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor, por edhe format e tjera t\u00eb keqp\u00ebrdorimit t\u00eb situat\u00ebs s\u00eb kriz\u00ebs. Rastet e p\u00ebrfitimit t\u00eb paligjsh\u00ebm nga ndihma buxhetore u vun\u00eb re gjat\u00eb zbatimit t\u00eb masave-paket\u00eb kund\u00ebr kriz\u00ebs t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb RMV-s\u00eb, p\u00ebrkund\u00ebr thirrjeve t\u00eb shumta se q\u00ebllimi i mb\u00ebshtetjes financiare t\u00eb shtetit duhet t\u00eb ishte ruajtja e vendeve t\u00eb pun\u00ebs.<\/p>\n
Sa i p\u00ebrket ndryshimeve n\u00eb legjislacionin e pun\u00ebs, megjith\u00ebse Ligji i ri p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet e Pun\u00ebs filloi t\u00eb hartohej n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb vitit 2018, ai nuk hyri n\u00eb procedur\u00ebn parlamentare as n\u00eb vitin 2020. N\u00eb muajin dhjetor, teksti i ri i Ligjit p\u00ebr Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna n\u00eb Familje hyri p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb procedur\u00ebn parlamentare, por nuk u miratua deri n\u00eb fund t\u00eb vitit. Sidoqoft\u00eb, m\u00eb n\u00eb fund u miratua Ligji p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen nga diskriminimi, pas nj\u00eb procesi t\u00eb mundimsh\u00ebm dhe pengesave t\u00eb shumta, t\u00eb cilat prek\u00ebn m\u00eb s\u00eb shumti ata q\u00eb duhet t\u00eb mbrohen nga k\u00ebto dispozita ligjore. Komisioni p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen nga diskriminimi, si nj\u00eb mekaniz\u00ebm mbrojt\u00ebs, ishte i paarritsh\u00ebm p\u00ebr qytetar\u00ebt nga gushti i vitit 2019 dhe gjat\u00eb gjith\u00eb vitit 2020, gj\u00eb q\u00eb uli mbrojtjen efektive nga diskriminimi.<\/p>\n
Gjat\u00eb vitit 2020, Komiteti i Helsinkit vazhdoi t\u00eb monitoronte reformat dhe pun\u00ebn e gjyq\u00ebsorit si nj\u00eb an\u00ebtar aktiv i Grupit Bluprint. Lidhur me procedurat e p\u00ebrgjithshme p\u00ebr miratimin e zgjidhjeve t\u00eb reja ligjore, procesi i miratimit t\u00eb disa prej ligjeve u vler\u00ebsua si transparent dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs, gj\u00eb q\u00eb kontribuon n\u00eb rritjen e besimit t\u00eb qytetar\u00ebve n\u00eb institucionet gjyq\u00ebsore, por n\u00eb disa prej ligjeve, procedura dhe procesi i miratimit t zgjidhjeve t\u00eb reja ligjore nuk u vler\u00ebsua pozitivisht. Pjesa m\u00eb e madhe e ligjeve, t\u00eb parapara p\u00ebr miratim me Strategjin\u00eb p\u00ebr Reform\u00ebn e Sektorit Gjyq\u00ebsor (2017-2022), t\u00eb cil\u00ebt u miratuan dhe hyn\u00eb n\u00eb fuqi n\u00eb periudh\u00ebn e kaluar, zbatimi i zgjidhjeve ligjore n\u00eb praktik\u00eb vler\u00ebsohet si korrekt dhe me koh\u00eb. Ministria e Drejt\u00ebsis\u00eb gjithashtu nd\u00ebrmori aktivitete t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb promovoj\u00eb Ligjin p\u00ebr Ndihm\u00ebn Juridike Falas dhe p\u00ebr t\u00eb rritur shkall\u00ebn e informimit t\u00eb qytetar\u00ebve. Mir\u00ebpo, ka v\u00ebrejtje sa i p\u00ebrket procesit t\u00eb zbatimit t\u00eb Ligjit p\u00ebr Prokurorin\u00eb Publike, Ligjit p\u00ebr Kontestet Administrative, Ligjit p\u00ebr K\u00ebshillin Gjyq\u00ebsor t\u00eb RMV-s\u00eb, si dhe pjes\u00ebve t\u00eb Ligjit p\u00ebr Ndihm\u00ebn Juridike Falas.<\/p>\n
M\u00eb 25 mars 2020, K\u00ebshilli i Bashkimit Evropian, bazuar n\u00eb rekomandimet e Komisionit Evropian, pa kushte mori nj\u00eb vendim politik p\u00ebr fillimin e negociatave p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb Bashkimin Evropian. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, Komisioni Evropian mori p\u00ebrsip\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgatis\u00eb korniz\u00ebn negociuese n\u00eb koh\u00ebn m\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr t\u00eb mundshme n\u00eb p\u00ebrputhje me metodologjin\u00eb e re t\u00eb negociatave. Kjo konfirmoi p\u00ebrs\u00ebri r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e Kapitullit 23 – Gjyq\u00ebsori dhe t\u00eb Drejtat Fundamentale si nj\u00eb baz\u00eb kryesore n\u00eb p\u00ebrparimin e negociatave, si dhe ndikimin e tij n\u00eb procesin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrafrimit. Prandaj, monitorimi i progresit t\u00eb organizatave t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile n\u00eb Kapitullin 23 \u00ebsht\u00eb e nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie thelb\u00ebsore. Duke marr\u00eb parasysh k\u00ebt\u00eb dhe duke ndjekur zhvillimet e ngjarjeve, Komiteti i Helsinkit b\u00ebri thirrje p\u00ebr respektimin e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut duke informuar me koh\u00eb dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb transparente publikun me informacion t\u00eb sakt\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb rritet mbik\u00ebqyrja publike ndaj pushtetit ekzekutiv gjat\u00eb gjendjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme.<\/p>\n
P\u00ebrkund\u00ebr p\u00ebrpjekjeve t\u00eb presidenc\u00ebs gjermane dhe negociatave intensive midis delegacioneve nga Republika e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut dhe Republik\u00ebs s\u00eb Bullgaris\u00eb, m\u00eb 16 n\u00ebntor, K\u00ebshilli i Bashkimit Evropian nuk arriti t\u00eb vendos\u00eb nj\u00ebz\u00ebri p\u00ebr fillimin e negociatave dhe mbajtjen e konferenc\u00ebs nd\u00ebrqeveritare n\u00eb muajin dhjetor. Megjith\u00ebse Bullgaria ka insistuar t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb k\u00ebrkesat e saj n\u00eb korniz\u00ebn e negociatave, megjithat\u00eb vendet e tjera an\u00ebtare kan\u00eb hedhur posht\u00eb nj\u00ebz\u00ebri k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb bullgare. Bashkimi Evropian, i p\u00ebrfaq\u00ebsuar nga presidenca gjermane, theksoi se \u00e7\u00ebshtjet dypal\u00ebshe duhet t\u00eb mbahen jasht\u00eb korniz\u00ebs negociuese.<\/p>\n
N\u00eb planin politik, gjithashtu dominoi edhe debati mbi mbajtjen e zgjedhjeve t\u00eb parakohshme parlamentare m\u00eb 15 korrik. Konstatimet paraprake t\u00eb OSBE\/ODIHR-it p\u00ebrmes misionit t\u00eb tyre t\u00eb v\u00ebzhgimit vun\u00eb n\u00eb dukje se zgjedhjet e parakohshme parlamentare u kryen p\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive megjith\u00eb adaptimeve si p\u00ebrgjigje ndaj pandemis\u00eb, dhe q\u00eb stabiliteti juridik u \u00e7rregullua nga rishikimet thelb\u00ebsore t\u00eb Kodit Zgjedhor dhe rregullativ\u00ebs vijuese ad hoc t\u00eb miratuar gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb gjendjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Fushata, megjith\u00ebse me nj\u00eb ton negativ, ishte me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb konkurruese dhe pjes\u00ebmarr\u00ebsit ishin n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebr\u00e7onin mesazhet e tyre pavar\u00ebsisht kufizimeve n\u00eb komunikimin e zakonsh\u00ebm.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb vit t\u00eb dominuar nga tendencat negative n\u00eb shum\u00eb fusha t\u00eb jet\u00ebs njer\u00ebzore, ne jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb dy rezultateve pozitive sa i p\u00ebrket p\u00ebrfaq\u00ebsimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar – aktgjykimi p\u00ebr rastin e Leonit t\u00eb vog\u00ebl, \u00e7\u00ebshtja e t\u00eb cilit krijoi nj\u00eb precedent p\u00ebr shkak t\u00eb pranimit t\u00eb nj\u00eb aplikimi n\u00eb em\u00ebr t\u00eb nj\u00eb t\u00eb mituri me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, pa qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb jep dakordin q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohet para Gjykat\u00ebs Evropiane t\u00eb t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut. Suksesi i dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb ankesa\/kund\u00ebrshtia, e cila u parashtrua vitin e kaluar nga Komiteti i Helsinkit n\u00eb Komitetin CEDAW1, i cili m\u00eb pas konstatoi padrejt\u00ebsi dhe i dha rekomandime shtetit p\u00ebr ndryshime strukturore dhe \u00e7rr\u00ebnjosjen e praktikave t\u00eb d\u00ebmshme n\u00eb aksesin n\u00eb sh\u00ebrbimet gjinekologjike p\u00ebr grat\u00eb rome. Diskriminimi i shum\u00ebfisht\u00eb sistemik i rom\u00ebve n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut n\u00eb vitin 2020 u manifestua edhe p\u00ebrmes rasteve t\u00eb brutalitetit policor ndaj an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb k\u00ebtij komuniteti, si dhe munges\u00ebs s\u00eb qasjes n\u00eb uj\u00eb t\u00eb past\u00ebr, materialeve sanitare dhe kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb kushtet e nj\u00eb pandemie.
\nMbyllja e qendrave t\u00eb kujdesit ditor, m\u00ebsimi n\u00eb distanc\u00eb i pap\u00ebrshtatur, si dhe pamund\u00ebsia e distanc\u00ebs sociale p\u00ebr njer\u00ebzit e varur nga mb\u00ebshtetja n\u00eb kryerjen e nevojave t\u00eb p\u00ebrditshme, jan\u00eb vet\u00ebm disa nga sfidat me t\u00eb cilat p\u00ebrballen personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. E vetmja rrethan\u00eb leht\u00ebsuese p\u00ebr ta ishte p\u00ebrjashtimi nga vendimet q\u00eb parandalojn\u00eb l\u00ebvizjen, si dhe vendimet e qeveris\u00eb p\u00ebr t\u00eb zvog\u00ebluar procedurat administrative.<\/p>\n
Drejtoria p\u00ebr Ekzekutimin e Sanksioneve n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur mir\u00eb me pandemin\u00eb e shkaktuar nga Sars Cov 19. N\u00eb ver\u00eb, gjat\u00eb nj\u00eb periudhe masash t\u00eb zbutura kufizuese, Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut dhe Shoqata Maqedonase e Jurist\u00ebve t\u00eb Rinj kryen vizita n\u00eb terren p\u00ebr t\u00eb monitoruar situat\u00ebn n\u00eb t\u00eb gjitha burgjet dhe institucionet nd\u00ebshkimore-korrektuese. P\u00ebrve\u00e7 sfidave t\u00eb zakonshme me t\u00eb cilat p\u00ebrballen k\u00ebto institucione, ekipet dokumentuan edhe situat\u00ebn e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor dhe t\u00eb drejtat e personave t\u00eb d\u00ebnuar, t\u00eb drejta t\u00eb cilat duhet t’i g\u00ebzojn\u00eb edhe gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pandemis\u00eb.<\/p>\n
Nj\u00eb seri masash kufizuese q\u00eb p\u00ebrfshin\u00eb t\u00eb gjith\u00eb popullsin\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb rekomandimet p\u00ebr vet\u00eb-izolim, kan\u00eb rritur seriozisht rrezikun e sjelljes s\u00eb dhunshme n\u00eb sht\u00ebpi. K\u00ebto parakushte p\u00ebr dhun\u00ebn n\u00eb familje pasohen nga stresi i shkaktuar nga ekzistenca e pasigurt dhe jeta e v\u00ebshtir\u00eb e p\u00ebrditshme e njer\u00ebzve. Sht\u00ebpia nuk \u00ebsht\u00eb e sigurt p\u00ebr shum\u00eb gra, por edhe p\u00ebr shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb komunitetit LGBTI t\u00eb cil\u00ebt u detyruan t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb mjedis homofobik dhe t\u00eb dhunsh\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb kufizimit t\u00eb l\u00ebvizjes. Nga problemet q\u00eb i sjell sh\u00ebndeti i rrezikuar mendor, e deri te masat e llojllojshme p\u00ebr t\u00eb parandaluar virusin, ky ishte padyshim nj\u00eb vit i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr komunitetin LGBTI.<\/p>\n
Stresi nga ekzistenca e rrezikuar, mbyllja e kopshteve, shkollave dhe institucioneve dhe objekteve t\u00eb tjera publike, e ardhmja e pasigurt, ndikoi fuqish\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin fizik dhe mendor t\u00eb qytetar\u00ebve dhe zhvendosi dinamikat kolektive n\u00eb shoq\u00ebri. E gjith\u00eb kjo u pasqyrua edhe n\u00eb komunikimin publik, me tone t\u00eb intensifikuara negative, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb rrjetet sociale. N\u00eb vitin 2020, ne regjistruam nj\u00eb rritje prej 130% t\u00eb denoncimeve t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes krahasuar me vitin paraprak. Edhe m\u00eb tej dominon urrejtja n\u00eb baza etnike, e ndjekur nga p\u00ebrkat\u00ebsia politike dhe orientimi seksual. P\u00ebr fat t\u00eb keq, kriza ka krijuar nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb re p\u00ebr gjuh\u00ebn e urrejtjes – gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore. Lidhur me denoncimet tona t\u00eb pranuara t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes, p\u00ebrgjigja p\u00ebrkat\u00ebse nga institucionet kompetente, ve\u00e7an\u00ebrisht nga Prokuroria Publike, ende mungon. Nj\u00eb sjellje e till\u00eb e papranueshme e organeve t\u00eb akuz\u00ebs u vu re n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen Dhoma Publike, e cila u zbulua n\u00eb muajt e par\u00eb t\u00eb vitit 2020, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn \u00e7\u00ebshtje prokuroria nuk nd\u00ebrmori asgj\u00eb deri n\u00eb fund t\u00eb vitit. Mosnd\u00ebshkimi la t\u00eb hapur mund\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrs\u00ebritjes s\u00eb rasteve t\u00eb tilla t\u00eb abuzimit dhe ngacmimit seksual t\u00eb grave dhe vajzave.<\/p>\n
Ndarjet shoq\u00ebrore t\u00eb rr\u00ebnjosura n\u00eb shoq\u00ebri u manifestuan q\u00eb nga fillimi i trajtimit t\u00eb pandemis\u00eb. Jo vet\u00ebm ndarjet klasore, por edhe ato gjinore, seksuale, madje edhe ndarjet sipas mosh\u00ebs. Dhe evazioni i mekanizmave t\u00eb solidaritetit nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb shp\u00ebrndarjen e vaksinave, i cili u vu re n\u00eb fund t\u00eb vitit, paralajm\u00ebroi rrjedh\u00ebn e paqart\u00eb t\u00eb m\u00ebtejshme t\u00eb luft\u00ebs kund\u00ebr rrezikut global dhe zgjerimin e hendekut midis t\u00eb fuqishmit dhe t\u00eb pafuqishmit edhe n\u00eb rrafsh global. Viti 2021 do t\u00eb jet\u00eb padyshim nj\u00eb vit i luft\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb kund\u00ebr koronavirusit. Ne vet\u00ebm mund t\u00eb shpresojm\u00eb se kjo do t\u00eb sjell\u00eb rim\u00ebk\u00ebmbjen e njer\u00ebzve dhe komuniteteve, por edhe nj\u00eb rimendim dhe riform\u00ebsim t\u00eb prioriteteve t\u00eb njer\u00ebzimit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kriza sh\u00ebndet\u00ebsore me p\u00ebrmasa globale e vitit 2020 ka sjell\u00eb bot\u00ebn n\u00eb nj\u00eb gjendje pasigurie dhe frike, me pasoja t\u00eb shumta sociale dhe ekonomike. Masat p\u00ebr t\u00eb mbrojtur sh\u00ebndetin publik dhe p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb parandaluar p\u00ebrhapjen e koronavirusit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme pat\u00ebn p\u00ebrpar\u00ebsi mbi t\u00eb drejtat dhe lirit\u00eb e qytetar\u00ebve. Miratimi i vendimeve p\u00ebr […]<\/p>\n