N\u00eb vitin 2012 u konstatuan shkelje serioze t\u00eb lirive dhe t\u00eb drejtave t\u00eb qytetar\u00ebve, si dhe shkelje t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb parimit t\u00eb shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs dhe sundimit t\u00eb ligjit. Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shqet\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb se gjat\u00eb vitit raportues shkeljet e regjistruara t\u00eb t\u00eb drejtave dhe lirive t\u00eb njeriut tregojn\u00eb jo vet\u00ebm probleme sistemike n\u00eb funksionimin e organeve dhe institucioneve, por edhe abuzim t\u00eb kompetencave t\u00eb tyre. Raporti vjetor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbledhje e analizave t\u00eb situat\u00ebs s\u00eb konstatuar me t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb k\u00ebto fusha: sistemi gjyq\u00ebsor, legjislacioni, veprimi i policis\u00eb, lustrimi, diskriminimi, liria e mediave dhe liria e shprehjes, institucionet e mbyllura, t\u00eb drejta ekonomike dhe sociale, t\u00eb drejta dhe lirit\u00eb civile dhe politike, dhe komuniteti LGBTI. <\/p>\n
Komiteti i Helsinkit konstaton se m\u00eb 24.12.2012 n\u00eb Kuvendin e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb ndodhi nj\u00eb goditje e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb ndaj rendit kushtetues. Gjegj\u00ebsisht, Komiteti p\u00ebrgatiti nj\u00eb raport t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr ngjarjet brenda dhe para nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb parlamentit n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb dhe konstatoi shkelje serioze t\u00eb parimeve themelore t\u00eb sundimit t\u00eb ligjit dhe shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs. Ngjarjet paraqesin nj\u00eb precedent t\u00eb papar\u00eb dhe t\u00eb friksh\u00ebm n\u00eb kund\u00ebrshtim me parimet themelore t\u00eb shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs dhe sundimit t\u00eb ligjit.<\/p>\n
Lidhur me situat\u00ebn n\u00eb sistemin gjyq\u00ebsor, Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se \u00ebsht\u00eb shkelur e drejta p\u00ebr gjykim brenda nj\u00eb kohe t\u00eb arsyeshme nga ana e organeve administrative dhe Gjykata Administrative. Duke ndjekur pun\u00ebn e gjykatave n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb, Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut konstatoi se pushteti gjyq\u00ebsor \u00ebsht\u00eb n\u00ebn ndikimin e vazhduesh\u00ebm t\u00eb pushtetit ekzekutiv, p\u00ebr shkak t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs gjykatat nuk arrijn\u00eb t\u00eb mbrojn\u00eb t\u00eb drejtat e qytetar\u00ebve dhe as nuk sigurojn\u00eb nj\u00eb gjykim t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb procedurave. Mungesa e transparenc\u00ebs s\u00eb gjykatave n\u00eb rastet e d\u00ebshmitar\u00ebve tashm\u00eb t\u00eb mbrojtur v\u00ebrehet gjithashtu si nj\u00eb problem, dhe gjykatat nuk i kushtojn\u00eb v\u00ebmendjen e duhur rasteve t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje. <\/p>\n
Sa i p\u00ebrket legjislacionit, ky raport adreson pikat problematike n\u00eb Ligjin p\u00ebr regjistrin e posa\u00e7\u00ebm t\u00eb personave t\u00eb d\u00ebnuar p\u00ebr pedofili, Ligjin p\u00ebr p\u00ebrgjimin e komunikimeve, Ligjin p\u00ebr policin\u00eb, zbatimin e Ligjit p\u00ebr mbrojtjen e d\u00ebshmitar\u00ebve dhe Ligjin p\u00ebr pun\u00ebsim dhe sigurim n\u00eb rast t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Gjat\u00eb vitit 2012, Komiteti reagoi lidhur me rastin e nj\u00eb vrasjeje t\u00eb dyfisht\u00eb n\u00eb Gostivar t\u00eb kryer nga nj\u00eb n\u00ebpun\u00ebs policie i cili ka nuk ka qen\u00eb n\u00eb detyr\u00eb dhe p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si ishte kryer hetimi policor p\u00ebr vrasjen e pes\u00ebfisht\u00eb n\u00eb Liqenin e Smillkov\u00ebs.<\/p>\n
Procesi i lustrimit edhe n\u00eb vitin 2012 vazhdoi t\u00eb zhvillohej jasht\u00eb korniz\u00ebs s\u00eb vendimeve t\u00eb miratuara t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese, por gjithashtu n\u00eb kund\u00ebrshtim edhe me mendimin e Komisionit t\u00eb Venedikut, i cili thekson qart\u00eb t\u00eb gjitha ato mosp\u00ebrputhje n\u00eb ligj t\u00eb cilat i kishte theksuar Komiteti i Helsinkit dhe n\u00eb baz\u00eb t\u00eb s\u00eb cilit ai e bazoi Iniciativ\u00ebn p\u00ebr shqyrtimin e kushtetutshm\u00ebris\u00eb s\u00eb Ligjit mbi kushtet shtes\u00eb p\u00ebr ushtrimin e funksionit publik, e cila u parashtrua n\u00eb Gjykat\u00ebn Kushtetuese n\u00eb muajin shtator t\u00eb vitit 2012.<\/p>\n
Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut aktivisht ka monitoruar situat\u00ebn me diskriminim n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb vitit 2012 dhe konstatoi se p\u00ebrkund\u00ebr faktit se kan\u00eb kaluar 2 vjet nga zbatimi i Ligjit p\u00ebr parandalim dhe mbrojtje nga diskriminimi, ende nuk flitet p\u00ebr nj\u00eb mbrojtje efektive n\u00eb fush\u00ebn e diskriminimit, ve\u00e7an\u00ebrisht kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr grupet e margjinalizuara. Ligji p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtje nga diskriminimi mbeti i pandryshuar pavar\u00ebsisht kritikave nga opinioni i ekspert\u00ebve dhe sektori joqeveritar, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr pjes\u00ebt q\u00eb lejojn\u00eb punonj\u00ebsit e administrat\u00ebs shtet\u00ebrore t\u00eb jen\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Komisionit p\u00ebr mbrojtje nga diskriminimi, por edhe p\u00ebr mos p\u00ebrfshirjen e orientimit seksual dhe identitetit gjinor si baz\u00eb p\u00ebr mbrojtje nga diskriminimi. Intensiteti i pun\u00ebs s\u00eb Komisionit dhe dukshm\u00ebria e tij n\u00eb publik nuk u shtua as n\u00eb vitin 2012, gj\u00eb q\u00eb i la qytetar\u00ebt t\u00eb painformuar n\u00eb lidhje me mund\u00ebsit\u00eb e mbrojtjes n\u00eb rast diskriminimi dhe kompetencat e Komisionit p\u00ebr mbrojtjen e tyre. Fakti q\u00eb n\u00eb vitin 2012 ende nuk kishte asnj\u00eb proces gjyq\u00ebsor p\u00ebr t\u00eb konstatuar diskriminim, tregon vet\u00ebdijen e qytetar\u00ebve p\u00ebr mekanizmat e mbrojtjes nga diskriminimi.<\/p>\n
Gjat\u00eb vitit 2012, Komiteti i Helsinkit n\u00eb disa raste shprehu shqet\u00ebsimin e tij rreth situat\u00ebs n\u00eb fush\u00ebn e liris\u00eb s\u00eb shprehjes dhe liris\u00eb s\u00eb mediave, t\u00eb cilat jan\u00eb kategori t\u00eb garantuara me kushtetut\u00eb n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, mediat, gazetar\u00ebt dhe e drejta p\u00ebr lirin\u00eb e shprehjes dhe lirin\u00eb e medias ishte nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje n\u00ebn monitorimin dhe interesin e vazhduesh\u00ebm t\u00eb organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Respektivisht, kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, “Freedom House” konstatoi nj\u00eb r\u00ebnie drastike t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb me 20 vende n\u00eb krahasim me vitin e kaluar. Komiteti i Helsinkit n\u00eb vazhdim\u00ebsi i ka monitoruar mediat mediat, rrjetet sociale dhe deklaratat e zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb publik dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb partive politike dhe gjithashtu arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se gjat\u00eb vitit 2012, gjuha e urrejtjes sh\u00ebnoi nj\u00eb rritje e cila gjithashtu rezultoi n\u00eb dhun\u00eb fizike q\u00eb u b\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb.<\/p>\n
Lidhur me situat\u00ebn n\u00eb institucionet e mbyllura, Komiteti arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se autoritetet e burgjeve vonojn\u00eb pa nevoj\u00eb procesin e trajtimit t\u00eb t\u00eb d\u00ebnuarve dhe d\u00ebrgimin e tyre p\u00ebr trajtim mjek\u00ebsor, nj\u00eb situat\u00eb q\u00eb d\u00ebmton sh\u00ebndetin e k\u00ebtyre personave, duke shkelur t\u00eb drejt\u00ebn e tyre t\u00eb garantuar ligj\u00ebrisht p\u00ebr mbrojtje sh\u00ebndet\u00ebsore. Gjat\u00eb vitit, nj\u00eb num\u00ebr i madh i t\u00eb d\u00ebnuarve q\u00eb kontaktuan me Komitetin e Helsinkit n\u00eb vitin 2012 u ankuan p\u00ebr mosfunksionimin e sh\u00ebrbimeve ligjore n\u00eb institucionet nd\u00ebshkimore-korrektuese. Komiteti gjithashtu reagoi edhe ndaj mosfillimit t\u00eb rind\u00ebrtimit t\u00eb burgjeve megjith\u00eb fondet e siguruara, p\u00ebr shkak t\u00eb t\u00eb cilave mij\u00ebra t\u00eb d\u00ebnuar akoma jan\u00eb t\u00eb akomoduar n\u00eb kushte n\u00ebn standarde. Komiteti ka zhvilluar gjithashtu nj\u00eb varg vizitash n\u00eb institucionet psikiatrike n\u00eb vend, duke regjistruar problemet n\u00eb funksionimin e tyre t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm.
\n2012-in lirisht mund ta quajm\u00eb nj\u00eb vit t\u00eb luft\u00ebs kund\u00ebr padrejt\u00ebsis\u00eb sociale dhe ushtrimit dhe mbrojtjes s\u00eb t\u00eb drejtave ekonomike dhe sociale. Ky konstatim buron nga nj\u00eb seri protestash p\u00ebrmes t\u00eb cilave qytetar\u00ebt k\u00ebrkonin q\u00eb shteti t\u00eb mbroj\u00eb t\u00eb drejtat e tyre si: konsumator\u00eb (iniciativa qytetare AMAN), pun\u00ebtor\u00eb t\u00eb falimentuar (Riparimi i hekurudhave, OHIS dhe shoqata qytetare UNIT) dhe pun\u00ebtor\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb (greva e pun\u00ebtor\u00ebve sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb). Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut gjithashtu vuri n\u00eb dukje shkelje n\u00eb ushtrimin e s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr ndihm\u00eb financiare sociale, si dhe parregullsi n\u00eb pun\u00ebn e Komisionit Rregullativ.<\/p>\n
T\u00eb drejtat civile dhe politike n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb p\u00ebr vitin 2012 ishin t\u00eb shprehura ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebrmes ushtrimit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr protest\u00eb paq\u00ebsore (tubim publik), liris\u00eb s\u00eb asociimit dhe liris\u00eb s\u00eb shprehjes nga disa grupe shoq\u00ebrore, organizata dhe shoqata joformale t\u00eb qytetar\u00ebve. Nj\u00eb interes i ve\u00e7ant\u00eb i Komitetit, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb edhe praktik\u00eb, u b\u00eb v\u00ebzhgimi i protestave paq\u00ebsore me k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb individ\u00ebve dhe grupeve p\u00ebr shkak t\u00eb frik\u00ebs s\u00eb shprehur, mosmarr\u00ebveshjeve me n\u00ebpun\u00ebsit e policis\u00eb q\u00eb sigurojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr protest\u00eb paq\u00ebsore, k\u00ebrc\u00ebnime, shantazhe, kufizime t\u00eb t\u00eb drejtave , presion n\u00eb form\u00ebn e kund\u00ebr-protestave dhe diskriminimit politik p\u00ebr shkak t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb nj\u00eb parti politike. N\u00eb vitin e kaluar, Komiteti i Helsinkit ishte d\u00ebshmitar i disa ngjarjeve q\u00eb tregojn\u00eb nd\u00ebrhyrje serioze t\u00eb shtetit n\u00eb ushtrimin e k\u00ebtyre t\u00eb drejtave nga ana e qytetar\u00ebve. Ky raport adreson gjithashtu edhe t\u00eb burgosurit politik\u00eb, si dhe rastet e presionit politik mbi individ\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit t\u00eb tyre n\u00eb nj\u00eb parti politike.
\nEdhe n\u00eb vitin 2012, personat e komunitetit LGBTI n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb gjithashtu u p\u00ebrball\u00ebn me paragjykime ligjore dhe shoq\u00ebrore, diskriminim, si dhe nj\u00eb mjedis jasht\u00ebzakonisht homofobik q\u00eb ndikon n\u00eb qasjen n\u00eb legjislacion dhe mbrojtjen ligjore. Njer\u00ebzit e k\u00ebtij komuniteti jan\u00eb t\u00eb detyruar t’i p\u00ebrshtaten nj\u00eb shoq\u00ebrie dhe ambienti shum\u00eb homofobik dhe transfobik. \u00cbsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Komitetin e Helsinkit, q\u00eb n\u00eb vitin 2012 hapi Qendr\u00ebn p\u00ebr mb\u00ebshtetje LGBTI. P\u00ebr fat t\u00eb keq, kjo qend\u00ebr ishte sh\u00ebnjestr\u00ebs e dy sulmeve t\u00eb dhunshme. Institucioneve kompetente u dhan\u00eb prova materiale p\u00ebr sulmet dhe Komiteti i Helsinkit pret nj\u00eb hetim cil\u00ebsor dhe veprime t\u00eb m\u00ebtejshme.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00eb vitin 2012 u konstatuan shkelje serioze t\u00eb lirive dhe t\u00eb drejtave t\u00eb qytetar\u00ebve, si dhe shkelje t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb parimit t\u00eb shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs dhe sundimit t\u00eb ligjit. Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shqet\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb se gjat\u00eb vitit raportues shkeljet e regjistruara t\u00eb t\u00eb drejtave dhe lirive t\u00eb njeriut tregojn\u00eb jo vet\u00ebm probleme sistemike […]<\/p>\n