Kriza e vrullshme politike q\u00eb sh\u00ebnoi vitin 2015 \u00ebsht\u00eb tem\u00eb qendrore n\u00eb raportin vjetor t\u00eb Komitetit t\u00eb Helsinkit, i cili i p\u00ebrmbledh analizat e situatave t\u00eb konstatuara me t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb shum\u00eb fusha.<\/p>\n
Q\u00eb nga fillimi i vitit, opozita filloi t\u00eb publikoj\u00eb biseda midis zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb qeveritar\u00eb dhe doli me informacione se nga ana e pushtetit ishin p\u00ebrgjuar m\u00eb shum\u00eb se 20.000 qytetar\u00eb, p\u00ebrfshi gazetar\u00eb, aktivist\u00eb t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile. Nj\u00eb akt i till\u00eb i p\u00ebrgjimit masovik<\/strong> paraqet shkelje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut t\u00eb shkall\u00ebs m\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe keqp\u00ebrdorim absolut i mund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrgjuar komunikimet, gj\u00eb q\u00eb rrezikon sundimin e ligjit n\u00eb vend. Gjat\u00eb k\u00ebtij viti, u organizuan shum\u00eb tubime publike p\u00ebr t\u00eb shprehur revolt\u00ebn kund\u00ebr politikave t\u00eb struktur\u00ebs aktuale qeveris\u00ebse. N\u00eb fakt, t\u00eb inkurajuar nga e drejta e tyre e garantuar me kushtetut\u00eb p\u00ebr tubim publik, qytetar\u00ebt maqedonas p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme, alarmuan shkeljen sistematike t\u00eb t\u00eb drejtave dhe lirive t\u00eb njeriut n\u00eb vend n\u00eb pothuajse t\u00eb gjitha segmentet e shoq\u00ebris\u00eb. Lirit\u00eb e medias, autonomia universitare, t\u00eb drejtat e pun\u00ebtor\u00ebve, brutaliteti policor, t\u00eb drejtat e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb komunitetit LGBTI, ishin vet\u00ebm disa nga temat rreth t\u00eb cilave ishte konsoliduar revolta qytetare, respektivisht presioni p\u00ebrmes t\u00eb cilit qytetar\u00ebt u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb procesin e marrjes s\u00eb vendimeve politike. Nga ana e Komitetit t\u00eb Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut ishte konstatuar se veprimet e policis\u00eb gjat\u00eb disa tubimeve publike u karakterizuan nga p\u00ebrdorimi joproporcional i forc\u00ebs dhe masave shtr\u00ebnguese.<\/p>\n Si nj\u00eb nd\u00ebr organizatat e pakta n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb q\u00eb ka p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb vazhdueshme shum\u00ebvje\u00e7are n\u00eb monitorimin e proceseve gjyq\u00ebsore<\/strong>, gjat\u00eb vitit 2015 Komiteti kishte monitoruar 50 procese gjyq\u00ebsore t\u00eb materies penale dhe civile. Konkludimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb se ende ekzistojn\u00eb probleme sistematike q\u00eb gjyq\u00ebsori nuk arrin t\u2019i kap\u00ebrcej\u00eb, i kap\u00ebrcen shum\u00eb ngadal\u00eb ose i thellon m\u00eb tep\u00ebr. Problemet kryesore konsistojn\u00eb n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e pamjaftueshme t\u00eb gjyq\u00ebsorit p\u00ebrmes nd\u00ebrhyrjes s\u00eb pushtetit ekzekutiv n\u00eb gjyq\u00ebsor, ekspertiz\u00ebs dhe trajnimit t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm t\u00eb gjyqtar\u00ebve, pun\u00ebs jotransparente t\u00eb gjykatave, paq\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb praktik\u00ebs gjyq\u00ebsore, trajtimit t\u00eb pabarabart\u00eb t\u00eb qytetar\u00ebve kundrejt organeve shtet\u00ebrore kur ata jan\u00eb n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e pal\u00ebs n\u00eb procedura dhe mungesa e nj\u00eb mbrojtje efektive juridike, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebrmes aksesit n\u00eb drejt\u00ebsi, shkeljes s\u00eb t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr gjykim n\u00eb afat t\u00eb arsyesh\u00ebm dhe prezumimit t\u00eb pafaj\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n Sa i p\u00ebrket materies kushtetuese dhe ligjv\u00ebn\u00ebse<\/strong>,<\/strong> Raporti vjetor e analizon Ligjin p\u00ebr k\u00ebshillin p\u00ebr konstatimin e fakteve dhe ngritjen e procedur\u00ebs p\u00ebr konstatimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb gjykat\u00ebsit, si dhe zgjedhjen jokushtetuese t\u00eb ministrit p\u00ebr pun\u00eb t\u00eb brendshme.<\/p>\n Duke e p\u00ebrcjell\u00eb situat\u00ebn me institucionet e mbyllura dhe veprimet e policis\u00eb<\/strong> n\u00eb vitin 2015, Komiteti i Helsinkit konstaton se nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur asnj\u00eb p\u00ebrparim n\u00eb mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb personave t\u00eb vendosur n\u00eb institucione t\u00eb mbyllura gjat\u00eb k\u00ebtij viti, madje as sa i p\u00ebrket veprimeve policis\u00eb. P\u00ebrkundrazi, jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb nj\u00eb shkelje sistematike t\u00eb t\u00eb drejtave, integritetit fizik dhe dinjitetit t\u00eb qytetar\u00ebve nga ana e organeve shtet\u00ebrore. Megjith\u00ebse qasja e Komitetit t\u00eb Helsinkit n\u00eb burgje \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb problem, informacioni mbi kushtet dhe trajtimin \u00ebsht\u00eb siguruar p\u00ebrmes t\u00eb burgosurve q\u00eb kan\u00eb kontaktuar Komitetin e Helsinkit p\u00ebr ndihm\u00eb juridike. Burgjet dhe institucionet psikiatrike p\u00ebrballen me kushte substandarde t\u00eb jetes\u00ebs, n\u00eb kund\u00ebrshtim me shum\u00eb dokumente nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe t\u00eb vendit. Nj\u00eb nd\u00ebr problemet kryesore q\u00eb ekziston p\u00ebr shum\u00eb vite \u00ebsht\u00eb mbipopullimi, i cili k\u00ebrc\u00ebnon privat\u00ebsin\u00eb dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb cenon dinjitetin e njer\u00ebzve, duke i \u00e7uar ata n\u00eb kushte \u00e7njer\u00ebzore dhe johumane t\u00eb jetes\u00ebs n\u00eb institucionet e mbyllura.<\/p>\n Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive e ka monitoruar situat\u00ebn me diskriminimin<\/strong> n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb gjat\u00eb vitit 2015 p\u00ebrmes monitorimit t\u00eb proceseve gjyq\u00ebsore t\u00eb filluara p\u00ebr mosdiskriminim, p\u00ebrmes kund\u00ebrshtive t\u00eb marra nga qytetar\u00ebt-viktima t\u00eb diskriminimit dhe p\u00ebrmes procedurave t\u00eb ngritura para organeve p\u00ebr barazi dhe para gjykatave. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Komiteti i Helsinkit, s\u00eb bashku me an\u00ebtar\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb Rrjetit p\u00ebr Mbrojtje nga Diskriminimi, parashtroi nj\u00eb Raport n\u00eb hije mbi diskriminimin ndaj rom\u00ebve n\u00eb Komitetin p\u00ebr Eliminimin e t\u00eb Gjitha Formave t\u00eb Diskriminimit Racor, pjes\u00eb e Kombeve t\u00eb Bashkuara, i cili konstatoi shkelje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb rom\u00ebve dhe diskriminim n\u00eb shum\u00eb sfera dhe i cili ka dh\u00ebn\u00eb rekomandime p\u00ebr tejkalimin e tyre. P\u00ebrkund\u00ebr faktit se kan\u00eb kaluar pes\u00eb vjet nga zbatimi i Ligjit p\u00ebr parandalim dhe mbrojtje nga diskriminimi dhe krijimit t\u00eb Komisionit, edhe m\u00eb tej nuk mund t\u00eb flasim p\u00ebr nj\u00eb mbrojtje efektive n\u00eb fush\u00ebn e diskriminimit, n\u00eb ve\u00e7anti kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr grupet e margjinalizuara.<\/p>\n Gjat\u00eb k\u00ebtij viti, Komiteti monitoroi dhe dokumentoi situat\u00ebn edhe me gjuh\u00ebn e urrejtjes<\/strong> n\u00eb t\u00eb gjitha sferat e shoq\u00ebris\u00eb. Monitorimi \u00ebsht\u00eb kryer p\u00ebrmes disa metodave, respektivisht p\u00ebrmes ngjarjeve t\u00eb raportuara n\u00eb platform\u00ebn www.govornaomraza.mk (e themeluar n\u00eb vitin 2014), p\u00ebrmes monitorimit t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm t\u00eb rrjeteve sociale, portaleve n\u00eb internet dhe hap\u00ebsirave t\u00eb tjera publike, si dhe p\u00ebrmes statistikave nga organet kompetente shtet\u00ebrore p\u00ebr ndjekjen penale dhe trajtimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes. Gjat\u00eb vitit 2015, ishin denoncuar 33 raste t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes, dhe arsyet m\u00eb t\u00eb zakonshme p\u00ebr rastet e denoncuara t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes ishin orientimi seksual dhe identiteti gjinor n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsia etnike dhe fetare n\u00eb vendin e dyt\u00eb, dhe p\u00ebrkat\u00ebsia politike shfaqet si e treta me baz\u00eb p\u00ebr gjuh\u00eb t\u00eb urrejtjes. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn periudh\u00eb, Komiteti i Helsinkit kishte regjistruar 44 vepra t\u00eb kryera nga urrejtja<\/strong>. Krahasuar me incidentet e regjistruara n\u00eb vitin 2013 dhe 2014, ndryshimi m\u00eb i madh ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me viktimat, shumica e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb refugjat\u00eb.<\/p>\n N\u00eb vitin 2015, Komiteti i Helsinkit kishte regjistruar nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh kund\u00ebrshtish p\u00ebr shkelje t\u00eb t\u00eb drejtave ekonomike dhe sociale<\/strong>, kryesisht si rezultat i shkall\u00ebs s\u00eb lart\u00eb t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb n\u00eb vend, varf\u00ebrimit t\u00eb popullsis\u00eb dhe shkeljeve t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebs, t\u00eb drejtave sociale dhe sh\u00ebndet\u00ebsore. Konstatim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb se Fondi i Sigurimit Sh\u00ebndet\u00ebsor t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb dhe Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb nuk veprojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me aktet pozitive ligjore dhe nuk i respektojn\u00eb afatet ligjore p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e vendimeve, dhe duke mos vepruar, drejtp\u00ebrdrejt i rrezikojn\u00eb t\u00eb drejtat e qytetar\u00ebve q\u00eb garantohen nga Ligji p\u00ebr mbrojtje sh\u00ebndet\u00ebsore dhe Ligji p\u00ebr sigurim sh\u00ebndet\u00ebsor. Qendrat p\u00ebr pun\u00eb sociale si nj\u00eb sh\u00ebrbim publik i qytetar\u00ebve, ve\u00e7an\u00ebrisht kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr leht\u00ebsimin e qasjes n\u00eb ushtrimin e t\u00eb drejtave sociale t\u00eb qytetar\u00ebve q\u00eb jan\u00eb n\u00eb rrezik shoq\u00ebror, d\u00ebshtojn\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e tyre.<\/p>\n