T\u00cb DREJTAT E PUN\u00cbTOR\u00cbVE<\/strong><\/p>\n DISKRIMINIMI<\/strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n DHUNA ME BAZ\u00cb GJINORE<\/strong><\/p>\n GJUHA E URREJTJES<\/strong><\/p>\n KONTEKSTI POLITIKO-SHOQ\u00cbROR<\/strong><\/p>\n Komiteti i Helsinkit vazhdoi t\u00eb monitoroj\u00eb masat e Qeveris\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb kontekstin e respektimit t\u00eb t\u00eb drejtave themelore brenda Kapitullit 23 – Gjyq\u00ebsori dhe t\u00eb Drejtat Themelore. Komiteti i Helsinkit n\u00eb raportin e tij t\u00eb muajit gusht jep nj\u00eb p\u00ebrmbledhje t\u00eb respektimit t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, diskriminimit, dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore dhe gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes.<\/p>\n N\u00eb muajin tetor t\u00eb vitit 2020, Komisioni Evropian e publikoi raportin p\u00ebr Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut p\u00ebr procesin e p\u00ebrafrimit<\/a>. Sipas k\u00ebtij raporti t\u00eb Komisionit Evropian, vihet n\u00eb dukje se masat juridike p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave themelore kryesisht jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me Standardet Evropiane. Megjithat\u00eb, n\u00ebse n\u00eb raportin e vitit 2019 v\u00ebrehet se vendi ka b\u00ebr\u00eb progres t\u00eb mir\u00eb<\/strong>, por n\u00eb vitin 2020 v\u00ebrehet se progresi \u00ebsht\u00eb i kufizuar<\/u><\/strong>.<\/strong><\/p>\n Korniza e bisedimeve q\u00eb u prezantua nga presidenca gjermane p\u00ebr bisedimet midis Bashkimit dhe Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut konstatoi se parakusht kryesor i an\u00ebtar\u00ebsimit jan\u00eb \u201cinstitucionet e q\u00ebndrueshme q\u00eb garantojn\u00eb demokraci, sundimi i ligjit, t\u00eb drejtat e njeriut dhe respektimi dhe mbrojtja e t\u00eb drejtave t\u00eb bashk\u00ebsive jo shumic\u00eb.\u201d Duke marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb rishikimin e gjith\u00ebansh\u00ebm t\u00eb procesit t\u00eb p\u00ebrafrimit n\u00eb pjes\u00ebn e kapitujve politik\u00eb, procesi i bisedimeve do t\u00eb filloj\u00eb dhe do t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb me grupin e par\u00eb themelor (pra edhe Kapitulli 23 – Gjyq\u00ebsori dhe t\u00eb Drejtat fundamentale). N\u00eb vitin 2020, Komisioni vler\u00ebson se \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb progres i mir\u00eb n\u00eb nivel <\/strong>kapitulli q\u00eb \u00ebsht\u00eb parakusht p\u00ebr hapjen e bisedimeve n\u00eb Konferenc\u00ebn e par\u00eb nd\u00ebrqeveritare e cila duhet t\u00eb mbahet n\u00eb muajin dhjetor t\u00eb vitit 2020. Propozimi i Korniz\u00ebs Negociuese ka p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb mund\u00ebsoj\u00eb koh\u00eb t\u00eb mjaftueshme dhe resurse p\u00ebr krijimin e infrastruktur\u00ebs s\u00eb nevojshme juridike p\u00ebr zbatimin e legjislacionit t\u00eb BE-s\u00eb dhe t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb dosje suksesi n\u00eb zbatimin e reformave t\u00eb nd\u00ebrmarra para mbylljes s\u00eb bisedimeve dhe n\u00ebnshkrimit t\u00eb Marr\u00ebveshjes p\u00ebr Aderim n\u00eb Bashkim.<\/p>\n Vones\u00ebn q\u00eb e ka konstatuar Komisioni e ka konfirmuar edhe Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut p\u00ebrmes monitorimit t\u00eb rregullt t\u00eb situat\u00ebs n\u00eb vend, ve\u00e7an\u00ebrisht zhvillimit t\u00eb situat\u00ebs lidhur me virusin Kovid-19. Komisioni gjithashtu e thekson rolin e Avokatit t\u00eb Popullit duke forcuar kapacitetin administrativ t\u00eb institucionit. Numri m\u00eb i madh i ankesave kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me gjyq\u00ebsorin, t\u00eb drejtat e konsumatorit, t\u00eb drejtat e f\u00ebmij\u00ebve, kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor, etj. Megjithat\u00eb, si n\u00eb raportet e kaluara t\u00eb Komisionit, edhe m\u00eb tej mungon nj\u00eb sistem gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs institucional n\u00eb vend p\u00ebr zbatimin e rekomandimeve t\u00eb Avokatit t\u00eb Popullit.<\/p>\n Arsyeja m\u00eb e madhe p\u00ebr tonin e p\u00ebrmbajtur dhe kufizimin e progresit t\u00eb Komisionit \u00ebsht\u00eb vendimi i Gjykat\u00ebs Kushtetuese p\u00ebr shfuqizimin e Ligjit p\u00ebr parandalim dhe mbrojtje nga diskriminimi p\u00ebr shkak t\u00eb l\u00ebshimeve procedurale. Vler\u00ebsohet se ende mungon nj\u00eb korniz\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse p\u00ebr mbrojtje nga diskriminimi. K\u00ebrkohet nj\u00eb veprim urgjent nga institucionet kompetente dhe miratimi i ligjit n\u00eb bashk\u00ebpunim me t\u00eb gjith\u00eb aktor\u00ebt, p\u00ebrfshi edhe organizatat e shoq\u00ebris\u00eb civile. M\u00eb 28 tetor 2020, u miratua Ligji p\u00ebr parandalim dhe mbrojtje nga diskriminimi.<\/p>\n Komisioni gjithashtu thekson \u00a0se me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe p\u00ebr vendin \u00ebsht\u00eb avancimi i zbatimit t\u00eb legjislacionit kund\u00ebr gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes dhe planit t\u00eb veprimit p\u00ebr zbatimin e Konvent\u00ebs s\u00eb Stambollit. Gjuha e urrejtjes \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb sfid\u00eb kryesore p\u00ebr vendin n\u00eb periudh\u00ebn e ardhshme, duke pasur parasysh trendin e mbi 100 denoncimeve n\u00eb muaj q\u00eb nga fillimi i epidemis\u00eb n\u00eb muajin mars t\u00eb vitit 2020.\u00a0<\/strong><\/p>\n T\u00cb DREJTAT E PUN\u00cbTOR\u00cbVE<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n Mbrojtja gjyq\u00ebsore duhet t\u00eb jet\u00eb mekanizmi i fundit p\u00ebr ushtrimin e t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, mir\u00ebpo p\u00ebr shum\u00eb pun\u00ebtor\u00eb, gjykatat vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb mund\u00ebsia e vetme p\u00ebr mbrojtje nga keqp\u00ebrdorimi<\/strong><\/p>\n K\u00ebt\u00eb muaj e sh\u00ebnuan protestat paq\u00ebsore t\u00eb zjarrfik\u00ebsve t\u00eb Shkupit. Zjarrfik\u00ebsit kan\u00eb protestuar q\u00eb nga 26 tetori, duke k\u00ebrkuar q\u00eb t\u00eb rregullohen pagat e tyre, si\u00e7 parashikohet me Ligjin p\u00ebr zjarrfikje. Ligji p\u00ebrcakton q\u00eb paga e tyre duhet t\u00eb jet\u00eb 20% m\u00eb e lart\u00eb se paga e punonj\u00ebsve t\u00eb tjer\u00eb me trajnim t\u00eb duhur profesional n\u00eb administrat\u00ebn komunale, p\u00ebr shkak t\u00eb llojit dhe natyr\u00ebs s\u00eb pun\u00ebs q\u00eb kryejn\u00eb zjarrfik\u00ebsit.[1]<\/a><\/p>\n Burimi<\/em>: <\/em>MIA<\/em> \u2013 <\/em>Agjencia informative mediatike<\/em><\/a><\/p>\n Sindikata e Pavarur e Zjarrfik\u00ebsve t\u00eb Maqedonis\u00eb q\u00eb n\u00eb muajin shtator k\u00ebrkoi<\/a> nj\u00eb rritje t\u00eb pagave t\u00eb zjarrfik\u00ebsve t\u00eb Shkupit n\u00eb nivelin e parashikuar me ligj, dhe kjo tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb konfirmuar edhe nga praktika gjyq\u00ebsore. N\u00eb shtator t\u00eb vitit 2020, Gjykata Themelore Civile Shkup n\u00eb disa aktgjykime vendosi q\u00eb Qyteti i Shkupit duhet t’u paguaj\u00eb zjarrfik\u00ebsve nj\u00eb shtes\u00eb rroge bazuar n\u00eb pun\u00ebn jasht\u00eb orarit, nj\u00eb shtes\u00eb p\u00ebr pun\u00eb n\u00eb dit\u00eb pushimi dhe nj\u00eb shtes\u00eb prej 20% t\u00eb pag\u00ebs p\u00ebr shkak t\u00eb llojit dhe natyr\u00ebs t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb kryer nga zjarrfik\u00ebsit profesionist\u00eb. N\u00eb k\u00ebto aktgjykime, gjykata e shkall\u00ebs s\u00eb par\u00eb zbatoi drejtp\u00ebrdrejt nenin 13 t\u00eb Ligjit p\u00ebr zjarrfikje, ku ka konstatuar shkeljen e tij nga Qyteti i Shkupit dhe e ka urdh\u00ebruar pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsin q\u00eb t\u2019i d\u00ebmshp\u00ebrblej\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt.<\/p>\n Zjarrfik\u00ebsit i b\u00ebjn\u00eb thirrje institucioneve kompetente p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb zgjidhje sistemike p\u00ebr problemin e tyre, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos ket\u00eb nevoj\u00eb q\u00eb p\u00ebrmes gjykatave t\u2019i realizojn\u00eb pretendimet monetare q\u00eb kan\u00eb nga Qytetit t\u00eb Shkupit. Mbrojtja gjyq\u00ebsore nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjidhje efektive p\u00ebr problemin me t\u00eb cilin p\u00ebrballen k\u00ebta pun\u00ebtor\u00eb, sepse parat\u00eb q\u00eb marrin si kompensim gjyq\u00ebsor nuk p\u00ebrfshihen n\u00eb llogaritjen e baz\u00ebs s\u00eb pensionit, duke marr\u00eb parasysh se pensioni i pleq\u00ebris\u00eb p\u00ebrcaktohet nga paga mesatare mujore e marr\u00eb nga pun\u00ebtor\u00ebt e regjistruar n\u00eb sigurimet shoq\u00ebrore.[2]<\/a> Mbrojtja gjyq\u00ebsore duhet t\u00eb jet\u00eb mekanizmi i fundit p\u00ebr ushtrimin e t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve. Kur jan\u00eb n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit, institucionet n\u00eb nivel komb\u00ebtadhe lokal duhet t\u00eb jen\u00eb shembull p\u00ebr sektorin privat, t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb ushtrimin e pand\u00ebrprer\u00eb t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve dhe t\u00eb veprojn\u00eb si mbrojt\u00ebs t\u00eb tyre.<\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, pretendimi i shtesave t\u00eb papaguara t\u00eb pagave n\u00eb gjykat\u00eb n\u00ebnkupton nj\u00eb barr\u00eb n\u00eb buxhetin lokal, sepse p\u00ebr secilin rast komuna e Qytetit t\u00eb Shkupit, p\u00ebrve\u00e7 borxhit kryesor, paguan kamata, shpenzime gjyq\u00ebsore dhe avokatie dhe shpenzime p\u00ebrmbarimore. Kjo konfirmohet nga ekspertiza e ekspert\u00ebve n\u00eb procedurat gjyq\u00ebsore, sipas t\u00eb cilave Qytetit t\u00eb Shkupit do t\u2019i kushtonte m\u00eb pak n\u00ebse rregullonte pag\u00ebn e zjarrfik\u00ebsve n\u00eb nivelin e parashikuar me ligj, sesa t\u00eb paguante kompensim p\u00ebr pun\u00ebtor\u00ebt bazuar n\u00eb vendimet e gjykat\u00ebs. Kostoja e kompensimit t\u00eb gjykat\u00ebs do t\u00eb rritet ndjesh\u00ebm n\u00ebse marrim parasysh llogaritjen q\u00eb p\u00ebrfshin edhe pun\u00ebtor\u00ebt n\u00eb t\u00eb gjitha brigadat e zjarrfik\u00ebsve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin.<\/p>\n N\u00eb fillim t\u00eb muajit shtator, kryetari i Qytetit t\u00eb Shkupit sqaroi<\/a> se rritja e pagave t\u00eb zjarrfik\u00ebsve ishte planifikuar p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb m\u00eb von\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, sipas tij, b\u00ebhet fjal\u00eb<\/a> p\u00ebr keqp\u00ebrdorim t\u00eb mundsh\u00ebm ose manipulim t\u00eb zjarrfik\u00ebsve. Pasi q\u00eb zjarr\u00ebfik\u00ebsit i shpreh\u00ebn pak\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb dhe protestat e tyre p\u00ebr situat\u00ebn aktuale, u mbajt\u00ebn disa takime midis pal\u00ebve n\u00eb fjal\u00eb dhe Qeveris\u00eb si nj\u00eb lloj nd\u00ebrmjet\u00ebsuesi. Konkluzioni i Qytetit t\u00eb Shkupit<\/a> ishte se nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr munges\u00eb vullneti, por munges\u00eb e baz\u00ebs ligjore p\u00ebr t\u2019u paguar paga ashtu si\u00e7 k\u00ebrkojn\u00eb zjarr\u00ebfik\u00ebsit. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, zjarr\u00ebfik\u00ebsve u \u00ebsht\u00eb ofruar edhe nd\u00ebrmjet\u00ebsimi si m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e mosmarr\u00ebveshjes si z\u00ebvend\u00ebsim t\u00eb procesev gjyq\u00ebsore. Z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi i Qeveris\u00eb, Dushko Arsovski, n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb shtypi t\u00eb mbajtur m\u00eb 28 tetor, paralajm\u00ebroi<\/a> ndryshime dhe plot\u00ebsime t\u00eb Ligjit p\u00ebr zjarrfikje n\u00eb qershor t\u00eb vitit 2021, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb zgjidhet problemi shum\u00ebvje\u00e7ar me pagat e zjarr\u00ebfik\u00ebsve. T\u00eb pak\u00ebnaqur nga zgjidhja e ofruar e institucioneve kompetente, zjarr\u00ebfik\u00ebsit vendos\u00ebn<\/a> t\u00eb vazhdojn\u00eb me protestat, kurse Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb monitoroj\u00eb dhe ndjek\u00eb zhvillimin e ngjarjeve.<\/p>\n P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb e pashmangshme t\u00eb theksohet se kjo nuk \u00ebsht\u00eb shkelja e vetme e t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve me t\u00eb cilat p\u00ebrballen zjarrfik\u00ebsit. Gjegj\u00ebsisht, Qendra p\u00ebr Komunikime Civile n\u00eb muajin shkurt publikoi nj\u00eb raport se 30 nj\u00ebsive territoriale t\u00eb zjarrfik\u00ebsve n\u00eb vend u mungojn\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 536 zjarrfik\u00ebs p\u00ebr t\u00eb pasur t\u00eb pakt\u00ebn aq punonj\u00ebs sa minimumi i p\u00ebrcaktuar me an\u00eb t\u00eb ligjit. Vet\u00ebm kat\u00ebr nga t\u00eb gjitha nj\u00ebsit\u00eb e zjarrfik\u00ebsve kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb zjarrfik\u00ebs sesa minimumi ligjor, nd\u00ebrsa gjasht\u00eb kan\u00eb sakt\u00ebsisht aq sa parashikon minimumi. 20 nj\u00ebsive t\u00eb tjera u mungojn\u00eb gjithsej 536 zjarrfik\u00ebs p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur minimumin ligjor. Shumica e zjarrfik\u00ebsve – m\u00eb shum\u00eb se 200 \u2013 i mungojn\u00eb kryeqytetit Shkupit.<\/p>\n P\u00ebrkund\u00ebr munges\u00ebs s\u00eb zjarrfik\u00ebsve, situata \u00ebsht\u00eb e ngjashme edhe me disponueshm\u00ebrin\u00eb e automjeteve t\u00eb zjarrfik\u00ebsve n\u00eb vend. Sipas Qendr\u00ebs p\u00ebr Komunikime Civile, shteti ka gjithsej 241 kamion\u00eb zjarrfik\u00ebs, me nj\u00eb vjet\u00ebrsi mesatare t\u00eb kamion\u00ebve prej 28 vje\u00e7. P\u00ebr krahasim, n\u00eb vitin 2018 Maqedonia kishte 220 automjete, mesatarisht 27 vje\u00e7 t\u00eb vjetra. P\u00ebrfundimi i Qendr\u00ebs \u00ebsht\u00eb se automjetet e blera n\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb nuk ishin t\u00eb reja dhe nuk e kan\u00eb “rip\u00ebrtrir\u00eb” flot\u00ebn e automjeteve t\u00eb zjarrfik\u00ebsve n\u00eb vend.<\/p>\n Burimi<\/em>: <\/em>Qendra p\u00ebr komunikime civile<\/em><\/a><\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, i p\u00ebrs\u00ebrisim konkludimet<\/a> e ekspert\u00ebve t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara se<\/p>\n asnj\u00eb pun\u00ebtor nuk shpenzohet. T\u00eb gjith\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt jan\u00eb thelb\u00ebsor\u00eb, pa marr\u00eb parasysh se \u00e7far\u00eb kategorie u aplikohet atyre nga shtetet ose bizneset. \u00c7do pun\u00ebtor ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb mbrohet nga ekspozimi ndaj rreziqeve n\u00eb vendin e pun\u00ebs, p\u00ebrfshi edhe virusin korona<\/u><\/strong>.<\/u><\/strong><\/p>\n K\u00ebt\u00eb obligim p\u00ebr t\u00eb mbrojtur pun\u00ebtor\u00ebt nga ekspozimi i rreziqeve n\u00eb vendin e pun\u00ebs e kan\u00eb pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsit n\u00eb \u00e7do \u00e7ast t\u00eb procesit t\u00eb pun\u00ebs, si n\u00eb kushte t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, ashtu edhe n\u00eb kushte normale.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n DISKRIMINIMI<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n Edhe nj\u00eb rast i brutalitetit policor ndaj rom\u00ebve n\u00eb Manastir<\/strong><\/p>\n Vet\u00ebm disa jav\u00eb pas rastit t\u00eb rom\u00ebve t\u00eb rrahur nga oficer\u00ebt e policis\u00eb n\u00eb Manastir, iniciativa qytetare AVAJA m\u00eb 20 tetor ndau informacion me publikun n\u00eb lidhje me nj\u00eb rast t\u00eb ri n\u00eb Manastir me indikacione t\u00eb brutalitetit policor, por edhe me elemente t\u00eb hakmarrjes nga oficer\u00ebt e policis\u00eb. Sipas organizat\u00ebs AVAJA, k\u00ebsaj here policia ka p\u00ebrdor\u00eb forc\u00eb t\u00eb tepruar ndaj nj\u00eb gruaje t\u00eb moshuar rome dhe djalit t\u00eb saj. Komiteti i Helsinkit dhe Shoqata e Jurist\u00ebve t\u00eb Rinj t\u00eb Maqedonis\u00eb, p\u00ebrmes nj\u00eb projekti t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kan\u00eb angazhuar nj\u00eb avokat p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast.<\/p>\n P\u00ebrfundim<\/strong>:<\/strong> Duke pasur parasysh indikacionet shqet\u00ebsuese, ne k\u00ebrkojm\u00eb q\u00eb Departamenti p\u00ebr kontroll t\u00eb brendsh\u00ebm, hetime kriminale dhe standarde profesionale n\u00eb Ministrin\u00eb e Brendshme t\u00eb hetoj\u00eb plot\u00ebsisht k\u00ebt\u00eb rast dhe n\u00ebse v\u00ebrtetohen konstatimet, oficer\u00ebt e policis\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb duhet t\u00eb d\u00ebnohen me nj\u00eb mas\u00eb adekuate disiplinore dhe n\u00ebse ka baz\u00eb, kund\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebve t\u00eb ngriten edhe kall\u00ebzime penale.<\/p>\n Rekomandim<\/strong>:<\/strong> Ne i b\u00ebjm\u00eb thirrje Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme t\u00eb marr\u00eb t\u00eb gjitha masat parandaluese p\u00ebr t\u00eb parandaluar sjelljen joprofesionale, profilizimin racor, brutalitetin policor dhe arbitraritetin n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me rom\u00ebt dhe kategorit\u00eb e tjera t\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb varf\u00ebr dhe t\u00eb margjinalizuar, e cila \u00ebsht\u00eb padyshim nj\u00eb praktik\u00eb e zakonshme e policis\u00eb.\u00a0<\/strong><\/p>\n MPPS-ja e keqinterpreton dekretin p\u00ebr zgjatjen e pushimit t\u00eb lehonis\u00eb<\/strong><\/p>\n Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut i paraqiti Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs dhe Politik\u00ebs Sociale nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr veprim n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb korrigjoj\u00eb interpretimin e Dekretit me fuqi ligjore p\u00ebr zbatimin e Ligjit p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet e Pun\u00ebs gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb gjendjes s\u00eb jasht\u00ebzakonshme (“Gazeta Zyrtare e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut” nr. 90\/20). Gjegj\u00ebsisht, Ministria dhe Fondi p\u00ebr Sigurim Sh\u00ebndet\u00ebsor nuk e lejuan zgjatjen e pushimit t\u00eb lehonis\u00eb p\u00ebr ato gra pun\u00ebtore q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e miratimit dhe hyrjes n\u00eb fuqi t\u00eb Dekretit e kishin shfryt\u00ebzuar t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr pushim t\u00eb rregullt t\u00eb lehonis\u00eb, por kontratat e tyre t\u00eb pun\u00ebs kishin skaduar gjat\u00eb koh\u00ebzgjatjes s\u00eb pushimit t\u00eb lehonis\u00eb. Kjo m\u00ebnyr\u00eb e t\u00eb vepruarit ishte nj\u00eb arsye p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb korrigjim t\u00eb k\u00ebsaj m\u00ebnyre t\u00eb interpretimit t\u00eb Dekretit dhe miratimit t\u00eb vendimeve pozitive retroaktive q\u00eb do t\u00eb lejonin zgjatjen e pushimit t\u00eb lehonis\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb grup t\u00eb grave pun\u00ebtore i cili do t\u00eb parashikoj\u00eb pagimin e shtesave t\u00eb pagave p\u00ebr periudh\u00ebn derisa ky Dekret ka qen\u00eb n\u00eb fuqi.<\/p>\n Ministria e Pun\u00ebs dhe Politik\u00ebs Sociale paraqiti nj\u00eb mendim n\u00eb Komitetin e Helsinkit duke shpjeguar k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb interpretimit t\u00eb Dekretit. N\u00eb shkres\u00eb Ministria shpjegon se pun\u00ebtor\u00ebt q\u00eb ishin n\u00eb pushim t\u00eb rregullt t\u00eb lehonis\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e miratimit t\u00eb Dekretit, dhe t\u00eb cil\u00ebve u ka skaduar kontrata e pun\u00ebs, nuk kan\u00eb pasur detyrim t\u00eb kthehen n\u00eb vendet e tyre t\u00eb pun\u00ebs. Grat\u00eb pun\u00ebtore kan\u00eb pasur mund\u00ebsi t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi dhe t\u00eb kujdesen p\u00ebr sh\u00ebndetin e tyre dhe sh\u00ebndetin dhe sigurin\u00eb e f\u00ebmij\u00ebs n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur \u00e7erdhet ishin t\u00eb mbyllura si mas\u00eb p\u00ebr parandalimin e p\u00ebrhapjes s\u00eb virusit KOVID \u2013 19, kurse grat\u00eb pun\u00ebtore q\u00eb kishin qen\u00eb ende n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie pune nuk e kishin pasur k\u00ebt\u00eb mund\u00ebsi.<\/p>\n Ju kujtojm\u00eb se Dekreti me fuqi ligjore p\u00ebr zbatimin e Ligjit p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet e Pun\u00ebs parashikonte q\u00eb mungesa n\u00eb pun\u00eb e nj\u00eb pun\u00ebtori p\u00ebr shkak t\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb, lindjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebs, prind\u00ebrimit dhe bir\u00ebsimit, vazhdon t\u00eb rrjedh\u00eb dhe kompensimi i pag\u00ebs vazhdon t\u00eb paguhet deri n\u00eb skadimin e masave t\u00eb p\u00ebrkohshme p\u00ebr mbrojtje kund\u00ebr p\u00ebrhapjes dhe parandalimit t\u00eb virusit korona. Zgjatja e pushimit t\u00eb lehonis\u00eb ishte rregulluar nga ana e Fondit p\u00ebr Sigurim Sh\u00ebndet\u00ebsor.<\/p>\n Dekreti nuk parashikonte q\u00eb pushimi i lehonis\u00eb do t\u00eb zgjatet vet\u00ebm p\u00ebr ato gra pun\u00ebtore q\u00eb jan\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie pune, respektivisht q\u00eb kan\u00eb pasur detyrimin t\u00eb ktheheshin n\u00eb vendet e pun\u00ebs pas p\u00ebrfundimit t\u00eb pushimit. Prandaj, mendimi i Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs dhe Politik\u00ebs Sociale se kjo e drejt\u00eb nuk vlen p\u00ebr ato gra pun\u00ebtore t\u00eb cil\u00ebve u ka skaduar kontrata e pun\u00ebs p\u00ebr sa zgjasin pushimet e tyre t\u00eb lehonis\u00eb \u00ebsht\u00eb i gabuar. Ky grup i grave pun\u00ebtore e kishin fituar t\u00eb drejt\u00ebn e pushimit t\u00eb lehonis\u00eb dhe t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn e kishin shfryt\u00ebzuar edhe n\u00eb koh\u00ebn e miratimit t\u00eb Dekretit, k\u00ebshtu q\u00eb ata duhet t\u00eb g\u00ebzojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e pushimit t\u00eb zgjatur t\u00eb lehonis\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si grat\u00eb pun\u00ebtore q\u00eb ishin t\u00eb detyruara t\u00eb ktheheshin n\u00eb vendet e tyre t\u00eb pun\u00ebs pas p\u00ebrfundimit t\u00eb pushimit.\u00a0<\/strong><\/p>\n DHUNA ME BAZ\u00cb GJINORE<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n Reagimi i vonuar i institucioneve rezultoi me femicid<\/strong><\/p>\n N\u00eb muajin shtator, mediat raportuan lajmin mbi vrasjen e nj\u00eb gruaje nga burri i saj n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tyre n\u00eb Gostivar, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn Komiteti i Helsinkit, p\u00ebrmes Platform\u00ebs p\u00ebr barazi gjinore, b\u00ebri me dije se ekziston dyshimi se arsyeja e p\u00ebrshkall\u00ebzimit t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb vrasje \u00ebsht\u00eb mosveprimi i policis\u00eb, pas nj\u00eb denoncimi paraprak p\u00ebr dhun\u00eb.<\/p>\n Kund\u00ebrshtimi i parashtruar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast nga Komiteti i Helsinkit n\u00eb Departamentin p\u00ebr kontroll t\u00eb brendsh\u00ebm, hetime kriminale dhe standarde profesionale n\u00eb Ministrin\u00eb e Brendshme, gjat\u00eb k\u00ebtij muaji mori nj\u00eb p\u00ebrgjigje ku thuhej se kontrolli i brendsh\u00ebm i Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme ka konstatuar se pretendimet n\u00eb kund\u00ebrshtim ishin t\u00eb bazuara, pasi q\u00eb ishin kryer kontrolle t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta dhe objektive, ishin mbledhur njoftimet e nevojshme dhe ishte inspektuar i gjith\u00eb dokumentacioni. P\u00ebr shkak t\u00eb faktit se zyrtari policor nga Stacioni Policor Gostivar kishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb shkelje serioze t\u00eb rendit dhe disiplin\u00ebs s\u00eb pun\u00ebs, Departamenti paraqiti nj\u00eb Iniciativ\u00eb n\u00eb SPB Tetov\u00eb p\u00ebr t\u00eb filluar nj\u00eb procedur\u00eb p\u00ebr konstatimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb disiplinore. Departamenti p\u00ebr kontroll t\u00eb brendsh\u00ebm gjithashtu parashtroi edhe nj\u00eb Njoftim n\u00eb Prokuroris\u00eb Themelore Publike p\u00ebr ndjekjen e krimit t\u00eb organizuar dhe korrupsionit – Departamenti p\u00ebr hetim dhe ndjekje t\u00eb veprave penale t\u00eb kryera nga personat me autorizime policore dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e Policis\u00eb s\u00eb burgjeve.<\/p>\n Q\u00eb nga fillimi i k\u00ebtij viti, kjo \u00ebsht\u00eb rasti i tret\u00eb i femicidit n\u00eb vend, pra vrasja e nj\u00eb gruaje sepse ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb grua, e cila \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga format m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs ndaj grave. N\u00eb rastet kur dhuna n\u00eb familje nuk raportohet ose institucionet p\u00ebrkat\u00ebse nuk i sigurojn\u00eb mbrojtje adekuate viktim\u00ebs, pasi n\u00eb rastin specifik n\u00eb Gostivar, dhuna ka shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb t\u00eb rezultonte n\u00eb femicid. Nd\u00ebrsa p\u00ebrgjigja e shpejt\u00eb e Ministris\u00eb s\u00eb Brendshme p\u00ebr t\u00eb hetuar sjelljen e oficer\u00ebve t\u00eb policis\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebpritur, ne besojm\u00eb se Ministria duhet t\u00eb angazhohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistemike veprimeve t\u00eb palejuara ndaj denoncimeve t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje, nj\u00eb praktik\u00eb q\u00eb e ul ndjesh\u00ebm besimin e viktimave n\u00eb institucionet kompetente. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Komiteti i Helsinkit u ka b\u00ebr\u00eb thirrje n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur institucioneve p\u00ebr t\u00eb zbatuar detyrimet e marra me ratifikimin e Konvent\u00ebs s\u00eb Stambollit, dhe n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebr t\u00eb miratuar urgjentisht Ligjin p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen kund\u00ebr dhun\u00ebs ndaj grave dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje, i cili ishte parashikuar t\u00eb miratohet deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 2019.\u00a0<\/strong><\/p>\n GJUHA E URREJTJES<\/strong><\/p>\n Nevoja p\u00ebr mbrojtje ligjore t\u00eb viktimave t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes<\/strong><\/p>\n Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut n\u00eb muajin tetor t\u00eb vitit 2020, ngjash\u00ebm me periudh\u00ebn e m\u00ebparshme, v\u00ebren p\u00ebrs\u00ebri nj\u00eb rritje t\u00eb trendit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb rasteve t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes. Ve\u00e7an\u00ebrisht theksojm\u00eb se gjuha e urrejtjes bazuar n\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike po rritet n\u00eb vazhdim\u00ebsi. Edhe p\u00ebrkund\u00ebr numrit t\u00eb madh t\u00eb thirrjeve publike p\u00ebr veprim aktiv n\u00eb terren dhe n\u00eb mediat sociale, ende ekziston nj\u00eb inerci dhe mosreagim nga ana e institucioneve, sidomos nga Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme dhe Prokuroria Publike.<\/p>\n Megjith\u00ebse tema e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes trajtohet nga Komisioni Evropian n\u00eb raportet e tij t\u00eb rregullta, k\u00ebt\u00eb vit p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb gjuha e urrejtjes merr nj\u00eb trajtim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe b\u00ebhet pjes\u00eb e rekomandimeve kryesore n\u00eb nivel t\u00eb Kapitullit 23 – Gjyq\u00ebsori dhe t\u00eb Drejtat Themelore. Sipas metodologjis\u00eb s\u00eb re t\u00eb negociatave t\u00eb miratuar n\u00eb fillim t\u00eb vitit, p\u00ebrmbushja e k\u00ebtyre rekomandimeve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parakusht p\u00ebr hapjen e nj\u00eb grupi q\u00eb lidhet me kapitujt q\u00eb i referohen demokracis\u00eb dhe sundimit t\u00eb ligjit.<\/p>\n Nj\u00eb nga rekomandimet kryesore t\u00eb Komisionit \u00ebsht\u00eb ekzistojn\u00eb mosp\u00ebrputhje ligjore n\u00eb rregullimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes. K\u00ebrkohet nj\u00eb rishikim i korniz\u00ebs ligjore n\u00eb p\u00ebrputhje me praktikat m\u00eb t\u00eb mira evropiane. Komisioni arrin n\u00eb p\u00ebrfundimin se gjuha e urrejtjes \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr penale, por q\u00eb \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrhapur gjerlsisht n\u00eb mediat sociale[3]<\/sup><\/a>. Gjithashtu, Komiteti i Helsinkit p\u00ebrmes monitorimit t\u00eb tij bie dakord q\u00eb korniza ligjore duhet t\u00eb rishikohet dhe t\u00eb merren masa konkrete p\u00ebr ta sanksionuar at\u00eb duke nd\u00ebrtuar kapacitetin e Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme dhe Prokuroris\u00eb Publike. Konfirmohen konstatimet e Komitetit t\u00eb Helsinkit se mekanizmat parandalues \u200b\u200bkomb\u00ebtar\u00eb p\u00ebr trajtimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes jan\u00eb joadekuate[4]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Ajo q\u00eb p\u00ebrs\u00ebritet q\u00eb nga viti 2019 \u00ebsht\u00eb konstatimi se nuk ekziston baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash p\u00ebr dokumentimin sistemor t\u00eb rasteve t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes. Pozitive \u00ebsht\u00eb fakti se po njihet roli i organizatave t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile, p\u00ebrfshi edhe Komitetin e Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut n\u00eb grumbullimin, dokumentimin dhe procesimin e denoncimeve.<\/p>\n Komiteti kishte verifikuar gjithsej 104 <\/u><\/strong>denoncime p\u00ebr muajin tetor<\/u><\/strong> 2020<\/u><\/strong>, q\u00eb paraqet nj\u00eb rritje p\u00ebr<\/u><\/strong> 10% <\/u><\/strong>n\u00eb krahasim me muajin e kaluar<\/u><\/strong>.<\/u><\/strong> Numri m\u00eb i madh i rasteve n\u00eb muajin tetor iu referuan p\u00ebrs\u00ebri denoncimeve n\u00eb lidhje me gjuh\u00ebn e urrejtjes bazuar n\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsi etnike, e cila \u00ebsht\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb vazhdueshme q\u00eb nga fillimi i pandemis\u00eb globale n\u00eb muajin mars t\u00eb k\u00ebtij viti. Retorika negative u p\u00ebrshkall\u00ebzua k\u00ebt\u00eb muaj n\u00eb mediat sociale q\u00eb kontribuoi n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb lart\u00eb denoncimesh t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes n\u00eb mediat sociale bazuar n\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb etnike, madje 46% t\u00eb numrit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb t\u00eb gjitha denoncimeve p\u00ebr k\u00ebt\u00eb muaj.<\/p>\n Trendi i gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes, tetor 2020<\/strong><\/p>\n Gjuha e urrejtjes n\u00eb mediat sociale p\u00ebr muajin tetor – viti<\/strong> 2020<\/strong>\u00a0<\/em><\/p>\n Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut i b\u00ebn thirrje Qeveris\u00eb s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, posa\u00e7\u00ebrisht Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme, q\u00eb urgjentisht t\u00eb marrin masa brenda kompetenc\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb sanksionuar k\u00ebt\u00eb fenomen – respektivisht pun\u00eb m\u00eb intensive me organizatat e shoq\u00ebris\u00eb civile dhe nj\u00eb fushat\u00eb publike p\u00ebr edukim shtes\u00eb t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n Sa i p\u00ebrket ndryshimeve t\u00eb thella q\u00eb jan\u00eb t\u00eb domosdoshme p\u00ebr t\u00eb parandaluar tendencat negative t\u00eb urrejtjes dhe krimeve n\u00eb vend, ne e p\u00ebrs\u00ebrisim angazhimin ton\u00eb p\u00ebr reforma themelore n\u00eb procesin arsimor, kultur\u00ebn dhe komunikimin publik, dhe mbi t\u00eb gjitha n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si institucionet kompetente e (nuk)trajtojn\u00eb gjuh\u00ebn e urrejtjes dhe pasojat e saj. Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut i b\u00ebn thirrje Qeveris\u00eb s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut q\u00eb rregullisht t\u00eb monitoroj\u00eb k\u00ebt\u00eb fenomen n\u00eb seancat e saj dhe t\u00eb marr\u00eb masat e duhura q\u00eb do t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb parandalimin dhe sanksionimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb mesin e popullat\u00ebs s\u00eb re, e cila \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb nga grupet m\u00eb aktive n\u00eb rrjetet sociale.<\/p>\n Reagimet e publikut q\u00eb ishin verifikuar nga Komiteti i Helsinkit jan\u00eb t\u00eb disponueshme n\u00eb: https:\/\/www.govornaomraza.mk\/reports\/<\/a>.<\/p>\n [1]<\/a> Neni 13 i Ligjit p\u00ebr zjarrfikje (\u201eGazeta Zyrtare e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb\u201c nr. 67\/04, 81\/07, 55\/13, 158\/14, 193\/15, 39\/16 \u00a0\u201e Gazeta Zyrtare e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut\u201c nr. 152\/19).<\/p>\n [2]<\/a> Neni 20 paragrafi 1 i Ligjit p\u00ebr sigurim pensional dhe invalidor (\u201eGazeta Zyrtare e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb\u201d nr. 98\/12, 166\/12, 15\/13, 170\/13, 43\/14, 44\/14, 97\/14, 113\/14, 160\/14, 188\/14, 20\/15, 61\/15, 97\/15, 129\/15, 147\/15, 154\/15, 173\/15, 217\/15, 27\/16, 120\/16, 132\/16, 35\/18, 220\/18, 245\/18 dhe 180\/19 dhe \u201eGazeta Zyrtare e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut\u201c nr. 275\/19 dhe 31\/20).<\/p>\n [3]<\/a> Raporti i Komisionit Evropian p\u00ebr Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut. https:\/\/ec.europa.eu\/neighbourhood-enlargement\/sites\/near\/files\/north_macedonia_report_2020.pdf<\/a>, fq.30.<\/p>\n\n
\n
\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/mhc.org.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/al-01.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/mhc.org.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/al-02.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/mhc.org.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/al-03.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/mhc.org.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/graff.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/mhc.org.mk\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/al-02.png\")
<\/p>\n