N\u00eb vitin q\u00eb Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut sh\u00ebnoi 25 vjetorin e themelimit t\u00eb tij, nj\u00eb nga ngjarjet m\u00eb t\u00eb ndritura p\u00ebr t\u2019u theksuar \u00ebsht\u00eb mbajtja e suksesshme e Parad\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb krenaris\u00eb, si nj\u00eb hap i madh p\u00ebrpara n\u00eb betej\u00ebn p\u00ebr trajtimin e barabart\u00eb t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb komunitetit LGBTI n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. Ky komunitet, si dhe grupet dhe qytetar\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb margjinalizuar, n\u00eb vitin 2019 p\u00ebrfituan edhe nga Ligji i ri p\u00ebr mbrojtje dhe parandalim nga diskriminimi, megjith\u00ebse miratimit t\u00eb k\u00ebtij ligji i parapriu nj\u00eb nga proceset m\u00eb t\u00eb turpshme t\u00eb zvarritjes dhe sabotimit nga ana e disa subjekteve t\u00eb caktuara politike, si nga pushteti ashtu edhe
nga opozita. Zgjatja e masave t\u00eb reja p\u00ebr mbrojtje juridike vazhdoi dhe m\u00eb pas, me d\u00ebshtimin e formimit t\u00eb Komisionit t\u00eb ri p\u00ebr mbrojtje nga diskriminimi.<\/p>\n
N\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb, vazhdoi diskriminimi sistematik ndaj rom\u00ebve, pothuajse n\u00eb t\u00eb gjitha sferat shoq\u00ebrore, ata edhe m\u00eb tej po ballafaqohen me v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb ushtrimin e t\u00eb drejtave t\u00eb tyre. Sa i p\u00ebrket personave me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, u rivendos nj\u00eb model i ri i vler\u00ebsimit funksional t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. Hapat pozitiv\u00eb q\u00eb i nd\u00ebrmorri shteti p\u00ebr p\u00ebrfshirjen e k\u00ebtyre f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb arsimin e rregullt, n\u00eb praktik\u00eb has\u00ebn n\u00eb problem p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb asistent\u00ebve arsimor\u00eb dhe personal\u00eb. Me sukses m\u00eb t\u00eb madh u realizuan p\u00ebrpjekjet p\u00ebr zbatimin e deinstitucionalizimit \u2013 duke i transferuar t\u00eb gjith\u00eb f\u00ebmij\u00ebt nga institucionet e m\u00ebdha n\u00eb sht\u00ebpi grupesh t\u00eb vogla dhe n\u00eb familje strehuesish.<\/p>\n
Edhe p\u00ebrkund\u00ebr l\u00ebvizjeve pozitive n\u00eb disa fusha t\u00eb caktuara, u intensifikuan fenomenet negative si\u00e7 jan\u00eb gjuha e urrejtjes, q\u00eb kulminoi gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb lajmeve dhe ngjarjeve t\u00eb polarizuara. Si motive kryesojn\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsia etnike, orientimi seksual dhe bindja politike. N\u00eb rritje jan\u00eb edhe veprat nga urrejtja t\u00eb regjistruara nga ana e Komitetit, por institucionet edhe m\u00eb tej po d\u00ebshtojn\u00eb t\u2019i trajtojn\u00eb si t\u00eb tilla, duke i anashkaluar elementet e anshm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Komiteti i Helsinkit si pjes\u00eb e grupit Bluprint p\u00ebr monitorimin e reformave n\u00eb sistemin gjyq\u00ebsor ishte aktor aktiv n\u00eb proceset reformuese edhe pse p\u00ebr nj\u00eb prej \u00e7\u00ebshtjeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme \u2013 zgjidhjen e statusit t\u00eb PSP-s\u00eb, propozimet tona nuk u fut\u00ebn n\u00eb asnj\u00ebrin prej versioneve t\u00eb projektligjit. Situata kulminoi me arrestimin e prokurores speciale Janeva, n\u00eb gusht t\u00eb vitit 2019, me \u00e7rast ndaloi s\u00eb ekzistuari edhe PSP-ja, kurse kompetencat kaluan n\u00eb prokurorin\u00eb e rregullt. N\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb, disa prej l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb inicuara nga PSP-ja u parashkruan.<\/p>\n
Vler\u00ebsimi i Komisionit Evropian n\u00eb raportin e tij p\u00ebr vitin 2019 \u00ebsht\u00eb se vendi ka treguar p\u00ebrkushtim t\u00eb vazhduesh\u00ebm n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e sistemit gjyq\u00ebsor dhe zbatimi i korniz\u00ebs s\u00eb re juridike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bazament i fort\u00eb p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrparimin t\u00eb vazhduesh\u00ebm, por q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb
institucionet gjyq\u00ebsore duhet q\u00eb p\u00ebrmes p\u00ebrpjekjeve t\u00eb shtuara t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb kthimin e besimit t\u00eb qytetar\u00ebve te gjyq\u00ebsori. Megjithat\u00eb, sa i p\u00ebrket procesit t\u00eb reformave, pati efekt demotivues vendimi i tetorit i K\u00ebshillit Evropian q\u00eb t\u2019i rikthehet \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb zgjerimit n\u00eb maj t\u00eb 7 vitit 2020, pas s\u00eb cilit vendim u miratua vendimi p\u00ebr shpalljen e zgjedhjeve t\u00eb parakohshme parlamentare.<\/p>\n
Sa i p\u00ebrket t\u00eb drejtave t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, dyfishi i rasteve q\u00eb i regjistruam dhe mbulimi duksh\u00ebm m\u00eb i madh i pun\u00ebtor\u00ebve n\u00eb vitin 2019 \u00ebsht\u00eb rezultat i veprimit aktiv t\u00eb Komitetit p\u00ebr t\u00eb rritur nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin e pun\u00ebtor\u00ebve dhe p\u00ebr t’i informuar ata p\u00ebr ushtrimin dhe mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb tyre. Si problem i madh mbetet vullneti i pamjaftuesh\u00ebm i Inspektoratit Shtet\u00ebror t\u00eb Pun\u00ebs, i cili ende nuk i ka zbatuar rekomandimet e Komitetit bazuar n\u00eb monitorimin e rregullt t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tij- prandaj pun\u00ebtor\u00ebt nuk kan\u00eb mbrojtje p\u00ebrkat\u00ebse institucionale sa i p\u00ebrket shkeljes s\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb tyre dhe nuk ka p\u00ebrparim as n\u00eb sigurin\u00eb dhe sh\u00ebndetin n\u00eb pun\u00eb. Komiteti, si pjes\u00eb e grupit t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr hartimin e Ligjit t\u00eb ri p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet e pun\u00ebs, arriti q\u00eb t\u2019i adresoj\u00eb propozimet dhe idet\u00eb e pun\u00ebtoreve n\u00eb industrin\u00eb e tekstilit- k\u00ebshtu, ato p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb u p\u00ebrfaq\u00ebsuan n\u00eb procesin e miratimit t\u00eb politikave dhe ligjeve.<\/p>\n
Vazhdoi edhe beteja p\u00ebr barazi gjinore. N\u00eb muajin maj u miratua Ligji p\u00ebr nd\u00ebrprerjen e shtatz\u00ebnis\u00eb ku u largua problemi i shkaktuar nga ligji paraprak i cili n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme e pamund\u00ebsonte qasjen te aborti. K\u00ebt\u00eb vit u formua grup pune p\u00ebr hartimin e Ligjit t\u00eb ri p\u00ebr mund\u00ebsi t\u00eb barabarta t\u00eb grave dhe burrave. U b\u00ebn\u00eb arritje t\u00eb konsiderueshme sa i p\u00ebrket p\u00ebrmbushjes s\u00eb q\u00ebllimeve dhe aktiviteteve t\u00eb p\u00ebrcaktuara nga Plani komb\u00ebtar i veprimit p\u00ebr zbatimin e Konvent\u00ebs s\u00eb Stambollit 2018-2023 (PKV), n\u00eb ve\u00e7anti me themelimin e tri qendrave p\u00ebr strehimin e viktimave t\u00eb dhun\u00ebs seksuale. Megjithat\u00eb, nj\u00eb prej akteve kryesore \u2013 Ligji p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen nga dhuna ndaj grave dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje, p\u00ebr shkak t\u00eb shpalljes s\u00eb zgjedhjeve t\u00eb parakohshme parlamentare nuk u vendos p\u00ebr votim n\u00eb Kuvend.<\/p>\n
Si nj\u00eb nd\u00ebr pikat m\u00eb problematike, kjo bazuar n\u00eb d\u00ebshmit\u00eb personale t\u00eb viktimave, Komiteti konstatoi shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb senzibilizimit t\u00eb n\u00ebpun\u00ebsve t\u00eb QPS-s\u00eb dhe MPB-s\u00eb, t\u00eb gjykat\u00ebsve, prokuror\u00ebve etj, sjellja e t\u00eb cil\u00ebve kontribuoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb konsiderueshme n\u00eb viktimizimin e dyfisht\u00eb t\u00eb viktimave. Nga ana tjet\u00ebr, sa i p\u00ebrket p\u00ebrfaq\u00ebsimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Komiteti i Helsinkit
k\u00ebt\u00eb vit parashtroi kund\u00ebrshtim n\u00eb Komitetin CEDAW, q\u00eb paraqet komunikimin e par\u00eb t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut me Komitetin CEDAW. Poashtu, k\u00ebt\u00eb vit e sh\u00ebnoi edhe aktivizmi i fuqizuar dixhital p\u00ebrmes platform\u00ebs s\u00eb par\u00eb feministe n\u00eb gjuh\u00ebn maqedonase,
Meduza, n\u00eb ve\u00e7anti p\u00ebrmes fushat\u00ebs #PseNukDenoncova, e cila kishte p\u00ebr q\u00ebllim nd\u00ebrprerjen e heshtjes n\u00eb lidhje me dhun\u00ebn seksuale.<\/p>\n
Dhe p\u00ebrfundimisht, pas adresimeve shum\u00ebvje\u00e7are p\u00ebr mang\u00ebsit\u00eb n\u00eb Ligjin p\u00ebr ndihm\u00eb juridike falas, n\u00eb vitin 2019 u miratua ligj i ri, i cili p\u00ebrfshin nj\u00eb diapazon m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb qytetar\u00ebsh q\u00eb i plot\u00ebsojn\u00eb kushtet p\u00ebr marrjen e ndihm\u00ebs juridike falas. Komiteti i Helsinkit e monitoron n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike procesin e zbatimit t\u00eb Ligjit t\u00eb ri dhe nj\u00ebra nd\u00ebr v\u00ebrejtjet kryesore \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebria p\u00ebr aft\u00ebsim profesional t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve q\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb ushtrimin e t\u00eb drejtave t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00eb vitin q\u00eb Komiteti i Helsinkit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut sh\u00ebnoi 25 vjetorin e themelimit t\u00eb tij, nj\u00eb nga ngjarjet m\u00eb t\u00eb ndritura p\u00ebr t\u2019u theksuar \u00ebsht\u00eb mbajtja e suksesshme e Parad\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb krenaris\u00eb, si nj\u00eb hap i madh p\u00ebrpara n\u00eb betej\u00ebn p\u00ebr trajtimin e barabart\u00eb t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb komunitetit LGBTI n\u00eb […]<\/p>\n